Skip to:

Dokładnie dwa lata temu - 23 lipca 2008 roku - Marek Michalak został wybrany przez Sejm RP na stanowisko Rzecznika Praw Dziecka. Dzień później kandydaturę tę zatwierdził Senat, a po złożeniu ślubowania przed Sejmem (25 lipca 2008 roku) Marek Michalak oficjalnie rozpoczął urzędowanie.

W 2010 roku minęło 10 lat od powołania w Polsce urzędu Rzecznika Praw Dziecka. Przez ten okres funkcję tę sprawowali: Marek Piechowiak, Paweł Jaros, Ewa Sowińska, a obecnie Rzecznikiem Praw Dziecka jest Marek Michalak.

Rola Rzecznika stale wzrasta. Dzieje się tak m.in. dzięki przyjętej 25 października 2008 roku nowelizacji ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, która wyposażyła go m.in. w uprawnienia do:

  • wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych i administracyjnych oraz brania w nich udziału na prawach, przysługujących prokuratorowi;

  • wystąpienia do właściwych organów o wszczęcie postępowania przygotowawczego oraz do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie w sprawach o wykroczenia;

  • zaskarżenia decyzji administracyjnej.

Ustawa przyznaje dodatkowo Rzecznikowi uprawnienie do zbadania każdej sprawy na miejscu, nawet bez uprzedzenia, żądania od organów władzy publicznej, organizacji lub instytucji złożenia wyjaśnień lub udzielenia informacji, a także udostępnienia akt i dokumentów, w tym zawierających dane osobowe. Wspomniane zmiany znacznie wzmocniły kompetencje Rzecznika, co w rezultacie pozwala mu w szerszym zakresie reagować na krzywdę dzieci. W minionym roku Rzecznik Praw Dziecka - korzystając z tych uprawnień - wielokrotnie stawał przed sądami, upominając się o przestrzeganie praw najmłodszych.

Rzecznik podejmuje działania z własnej inicjatywy lub na podstawie informacji pochodzących od obywateli lub różnych organizacji, które wskazują na naruszanie praw lub dobra dziecka. W 2007 roku Rzecznik Praw Dziecka interweniował w blisko 8 tys. przypadków, a rok później - już w ponad 10,5 tys. 2009 rok przyniósł przeszło 14,5 tys. interwencji; do 23 lipca 2010 roku działania w przypadkach naruszeń lub zagrożeń dobra dziecka podejmowano w 10 193 sprawach. Przystąpił do 115 postępowań sądowych, w 32 sprawach uczestniczył jako obserwator. W okresie swojej kadencji Marek Michalak wystosował 216 wystąpień generalnych do urzędów państwowych, wskazując na potrzebę zmian w przepisach, czy istotne problemy społeczne. Rzecznik Praw Dziecka postulował m.in., by uznać pediatrię i stomatologię dziecięcą za dziedziny priorytetowe medycyny, zwracał też uwagę na problem opóźnień - nawet kilkuletnich - w zgłaszaniu dzieci do ośrodków adopcyjno-opiekuńczych przez pracowników domów dziecka. W sprawie tej Rzecznik interweniował w kilku resortach. Wystąpienia dotyczyły również kwestii zrównania ochrony stosunku pracy rodziców adopcyjnych z rozwiązaniami obowiązującymi rodziców biologicznych. W ostatnim czasie, przy ogromnym zaangażowaniu Rzecznika, do polskiego systemu prawnego wpisano jednoznaczny zakaz bicia dzieci. Teraz jednak przed nami zadanie jeszcze trudniejsze, na wiele, wiele lat - zauważa Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak. - Musimy ten zakaz wprowadzić do polskiej mentalności, tak by dla każdego dorosłego było naturalne, że dzieci bić nie wolno.

Wiele działań podejmowanych przez Rzecznika skierowanych było bezpośrednio do najmłodszych, by jak najwięcej mogli się dowiedzieć o własnych prawach. W 2009 roku w Biurze Rzecznika gościło około 500 dzieci w wieku przedszkolnym oraz uczniów różnych typów szkół z całej Polski. Mieli oni możliwość rozmowy z Rzecznikiem, brali też udział w warsztatach o prawach dziecka oraz zasadach bezpiecznego korzystania z Internetu i komputera. Marek Michalak odwiedzał dzieci i młodzież również w miejscach ich nauki, zamieszkania czy wypoczynku - w takich spotkaniach uczestniczyło przeszło 32 tys. młodych ludzi.

Ważną rolę w upowszechnianiu praw dziecka spełnia Dziecięcy Telefon Zaufania, uruchomiony 20 listopada 2008 roku. Jego numer - 800 12 12 12 - przeznaczony jest dla każdego młodego człowieka, który nie radzi sobie z problemami w szkole lub domu, jest ofiarą przemocy, chce pomóc rówieśnikowi lub potrzebuje rady, wsparcia bądź zwyczajnej rozmowy w trudnych chwilach. Dyżurują przy nim psycholodzy, pedagodzy oraz prawnicy. Do tej pory pod jego numer zadzwoniono blisko 73 tys. razy.

Rzecznik Praw Dziecka współpracuje ze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi, dobrowolnymi zrzeszeniami i fundacjami, działającymi na rzecz ochrony praw dziecka oraz ich upowszechniania. Organizuje bądź wspiera kampanie społeczne, których celem jest zwrócenie uwagi na problemy najmłodszych. Jedna z ostatnich - prowadzona pod hasłem "Stop pedofilom!" - unaoczniała wzrastający problem krzywdzenia dzieci online i upowszechniała wiedzę na temat zmian w Kodeksie karnym, które wzmacniają prawną ochronę dzieci przed krzywdzeniem. Z kolei kampania "Bicie jest głupie", realizowana przez Rzecznika i Porozumienie "Dzieci pod ochroną" w 2009 roku, miała na celu zwrócenie społecznej uwagi na negatywne konsekwencje stosowania przemocy wobec dzieci. Z inicjatywy Rzecznika Praw Dziecka odbyły się też konferencje naukowe, m.in. z okazji przypadającego w listopadzie 2009 roku jubileuszu 20-lecia Konwencji o Prawach Dziecka.

Obecnie w Sejmie RP trwają prace nad kolejną nowelizacją ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Ma ona przyznać Rzecznikowi uprawnienia do udziału w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, możliwość występowania do Sądu Najwyższego o wyjaśnienia przepisów prawnych budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w praktyce oraz prawo wnoszenia kasacji albo skargi kasacyjnej.

Niebawem w Parlamencie rozpoczną się prace nad projektem ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w których Marek Michalak zapowiada aktywny udział. Wśród najważniejszych zadań w najbliższej przyszłości Rzecznik widzi konieczność wypracowania skutecznych systemów: wspierania rodziny oraz pomocy dziecku poza rodziną biologiczną.