Skip to:

Prof. dr hab. med. Jerzy R. Kowalczyk
Kierownik Kliniki Hematologii i Onkologii Dziecięcej Akademii Medycznej
Konsultant Krajowy w dziedzinie onkologii i hematologii dziecięcej

W rozwoju onkologii dziecięcej w Polsce znaczącą rolę odegrało powstanie Kliniki Onkologii Dzieci i Młodzieży w Instytucie Matki i Dziecka w 1962 r., utworzenie Polskiej Grupy Pediatrycznej do Spraw Leczenia Białaczek i Chłoniaków w 1974 r. oraz powstanie Polskiej Grupy Guzów Litych w 1992 r.

Obecnie w Polsce jest 11 referencyjnych ośrodków regionalnych onkologii i hematologii dziecięcej z 19 klinikami i oddziałami. Każdego roku rozpoznaje się nowotwory złośliwe u około 1100-1200 dzieci. W Polsce w trakcie intensywnej chemioterapii jest każdego roku około
2000-2200 dzieci, a dalszych około 6000 dzieci wymaga monitorowania po zakończonym leczeniu. Ośrodki onkologii dziecięcej tworzą sieć obejmującą cały kraj tak, aby odległość między ośrodkiem onkologii, a miejscem zamieszkania nie przekraczała 120 km. Wskaźniki zachorowalności na złośliwe nowotwory dziecięce w Polsce nie odbiegają od obserwowanych
w innych krajach Europy Zachodniej oraz Ameryki i wahają się od 105 do 130 zachorowań
na 1 mln dzieci.

Optymalne leczenie dziecka z nowotworem wymaga zastosowania wszystkich możliwych obecnie metod, a więc leczenia skojarzonego i podejścia wielodyscyplinarnego. Jednym
z zasadniczych warunków osiągnięcia dużego odsetka wyleczeń jest prowadzenie leczenia wyłącznie w ośrodkach wysokospecjalistycznych. Przy stosowaniu tych samych metod terapeutycznych wyniki ośrodków wysokospecjalistycznych są lepsze od 30 - 40% w porównaniu z ośrodkami ogólnopediatrycznym. Bardzo ważnym elementem opieki nad dzieckiem z chorobą nowotworową jest spełnienie standardów warunków oddziału onkologii dziecięcej, zarówno lokalowych i sprzętowych koniecznych do prowadzenia intensywnej chemioterapii z możliwością izolacji pacjentów w okresie neutropenii, jak i odpowiedniej kadry fachowej i pełnej współpracy wielodyscyplinarnej przez całą dobę.

Zespół leczący dziecko z chorobą nowotworową to nie tylko lekarze pediatrzy, specjaliści onkolodzy, hematolodzy dziecięcy, ale również odpowiednio wyszkolone pielęgniarki, psycholodzy, pedagodzy, pracownicy socjalni i pracownicy terapii zajęciowej. Dużym osiągnięciem w tym zakresie było utworzenie specjalizacji lekarskiej szczegółowej w zakresie onkologii i hematologii dziecięcej. Wszystkie ośrodki regionalne onkologii i hematologii dziecięcej mają zapewnioną współpracę wielodyscyplinarną, pozwalającą na rozwiązywanie wszystkich problemów dotyczących diagnostyki i leczenia dziecka z chorobą nowotworową.

Dzięki takiej organizacji opieki nad dzieckiem chorym na nowotwór oraz współpracy
z wieloma ośrodkami i grupami badawczymi z innych krajów, obecnie stosowane metody leczenia w Polsce pozwalają na wyleczenie ponad 70% dzieci z chorobą nowotworową. W niektórych nowotworach, np. w ostrej białaczce limfoblastycznej możemy wyleczyć ponad 90% dzieci. Podobny odsetek obserwuje się w wielu innych nowotworach wieku dziecięcego. Aby możliwe było osiągnięcie takich wyników konieczne jest spełnienie kilku warunków :

1. Odpowiednio wczesne rozpoznanie choroby.

2. Ostateczne diagnozowanie i leczenie powinno być prowadzone wyłącznie
w specjalistycznych ośrodkach onkologii i hematologii dziecięcej.

3. Zapewnienie odpowiednich środków finansowych.

Dlatego też przed onkologią dziecięcą w Polsce stoi szereg zadań organizacyjnych. Należy do nich m. in. :

1. Szkolenie lekarzy podstawowej opieki we wczesnej diagnostyce chorób nowotworowych wieku dziecięcego oraz edukacja społeczeństwa, co powinno zaowocować zmniejszeniem liczby dzieci, u których rozpoznanie stawiane jest w zaawansowanym stadium klinicznym choroby. Niestety
w Polsce odsetek tych dzieci jest znacznie wyższy niż w innych krajach Europy.

2. Konieczna jest stała poprawa warunków lokalowych wszystkich ośrodków i ich modernizacja.

3. Pilną sprawą jest wprowadzenie norm zatrudnienia lekarzy i pielęgniarek, które powinny być zbliżone do obowiązujących w oddziałach intensywnej terapii. Oddziały onkologii dziecięcej są bowiem oddziałami intensywnej chemioterapii o bardzo dużym obciążeniu pracą zatrudnionego tam personelu.

4. Konieczne jest również zapewnienie możliwości zatrudnienia psychologów, pedagogów, pracowników socjalnych i terapeutów zajęciowych, jako członków zespołu leczącego.

5. Po zakończeniu leczenia konieczne jest zapewnienie możliwości prowadzenia pełnej rehabilitacji fizycznej, psychologicznej i socjalnej dzieci.

6. Ze względu na długotrwałość prowadzonego leczenia u dzieci z chorobą nowotworową niezwykle ważne jest stworzenie możliwości hotelowych dla matek chorych dzieci. Czasami korzystne jest leczenie na zasadzie dziennego pobytu i wówczas dobrym rozwiązaniem jest stworzenie możliwości hotelowych dla matki z dzieckiem przy każdym ośrodku onkologii dziecięcej.

7. Wreszcie bardzo ważnym warunkiem dającym możliwość wyleczenia dziecka z chorobą nowotworową są odpowiednie środki finansowe. Na koszty wyleczenia dziecka z choroby nowotworowej składają się koszty diagnostyki i monitorowania leczenia, dojścia do żył centralnych, wysokodawkowanej, wielolekowej chemioterapii według aktualnie obowiązujących programów terapeutycznych. Niezwykle ważne jest również leczenie wspomagające, a więc zapobieganie toksycznościom po chemioterapii i późnym następstwom. Należą tutaj leki przeciwwymiotne, hematopoetyczne czynniki wzrostowe, leki cytoprotekcyjne, profilaktyka zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pierwotniakowych, immunoglobuliny
oraz żywienie pozajelitowe. Koszty leczenia poszczególnych chorób nowotworowych u dzieci są bardzo zróżnicowane i zależą od rodzaju nowotworu, jego złośliwości oraz stopnia zaawansowania i mogą się wahać od 50 tys do 300 tys zł, a nawet więcej. Przy ok. 1200 nowych zachorowań rocznie jest możliwe w warunkach naszego kraju pełne sfinansowanie leczenia dzieci z chorobami nowotworowymi. Konieczne jednak staje się opracowanie dobrego, ujednoliconego systemu finansowania leczenia tych chorób. Trzeba przy tym pamiętać, że sukces w leczeniu dziecka z chorobą nowotworową to nie tylko wyleczenie lub przedłużenie życia, ale również odpowiednia jakość życia, czyli dobry rozwój i funkcjonowanie.