W związku z podjętymi pracami legislacyjnymi nad zmianą ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, Rzeczniczka Praw Dziecka przedstawiła członkom sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka swoje uwagi. Zaapelowała o wniesienie poprawek do przedłożonego projektu ustawy, uwzględniających stanowisko RPD na etapie komisji.
Monika Horna-Cieślak zwróciła się 30 kwietnia do wszystkich członków Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o wniesienie poprawek do procedowanego projektu Ustawy o nieodpłatnej pomocy, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. Poprosiła posłów o uwzględnienie stanowiska RPD z 24 października skierowanego do Ministerstwa Sprawiedliwości.
Rzeczniczka w piśmie do resortu pisała, że skoro ustawa ma na celu ułatwienie korzystania z nieodpłatnej pomocy, to w pierwszej kolejności należało doprecyzować rzeczywisty zakres podmiotowy osób uprawnionych do świadczeń.
– Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie przysługują osobie uprawnionej, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, w tym osobie fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającą innych osób w ciągu ostatniego roku. Przepis ten podobnie jak i kolejne przepisy ustawy nie precyzują, czy osobą uprawnioną może być małoletni. Zawężenie świadczeń z przewidzianych w ustawie tylko do osób pełnoletnich stanowi natomiast nieuzasadnioną dyskryminację ze względu na wiek, która jest sprzeczna z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP – napisała RPD.
Rzeczniczka zwróciła uwagę na literaturę przedmiotu i pogląd tam wprost reprezentowany, że porada prawna nie przysługuje dzieciom: przyjmując założenie, że korzystającym z porady prawnej jest osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, uprawnionymi do korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej są osoby, które ukończyły 18 lat.
Tymczasem zdaniem RPD, przedmiotem porad udzielanych na podstawie ustawy mogą być prawa i obowiązki małoletnich, którzy posiadają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a więc są osobami uprawnionymi do podjęcia niektórych czynności prawnych oraz samodzielnej decyzji o ich treści. Jak wynika z praktyki Biura RPD, małoletni którzy np. posiadają własny majątek po osieroceniu lub pozbawieniu rodziców władzy rodzicielskiej często potrzebują dodatkowego wsparcia prawnego, choćby ze względu na zdarzające się zaniedbania ze strony opiekunów prawnych.
Dlatego Monika Horna-Cieślak zasugerowała w piśmie, by art. 4 ust. 1 ustawy miał brzmienie: „Nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie przysługują osobie uprawnionej posiadającej co najmniej ograniczoną zdolność do czynności prawnej, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, w tym osobie fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającą innych osób w ciągu ostatniego roku”.
Zgłoszone wtedy przez RPD uwagi nie zostały uwzględnione przez MS.
Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka
Uwagi do projektu poradnictwo