Rzeczniczka Praw Dziecka zgłosiła uwagi do projektu stanowiska rządu w sprawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólny system powrotów obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających w Unii.
Projektowane rozporządzenie ma obowiązywać bezpośrednio w porządkach prawnych państw członkowskich, w tym Polski. Będzie miało bezpośredni wpływ na sytuację indywidualnych osób, w tym małoletnich cudzoziemców.
Nowe przepisy
Monika Horna-Cieślak pisząc 8 maja 2025 r. do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazała, że nowe przepisy powinny w pełni respektować prawa podstawowe wynikające zarówno z prawa Unii Europejskiej (w szczególności Karty Praw Podstawowych UE), jak i prawa międzynarodowego – zwłaszcza Konwencji o prawach dziecka.
Stanowisko RPD wobec rozporządzenia dot. polityki powrotowej UE
– Z zadowoleniem odnotowuję, że rozporządzenie zawiera liczne regulacje podnoszące standard ochrony małoletnich, w szczególności: jednoznaczne wskazanie, że we wszelkich działaniach dotyczących małoletnich właściwe organy kierują się najlepszym interesem dziecka; wymóg, by badanie wieku chronologicznego miało charakter multidyscyplinarny, z uwzględnieniem oceny psychospołecznej oraz obowiązek wyznaczenia odpowiednio przeszkolonego przedstawiciela dla każdego małoletniego bez opieki – podkreśliła Rzecznika.
Braki i zagrożenia
Wskazała jednak również na braki i zagrożenia, jakie niesie za sobą projekt w obecnym brzmieniu.
Jej zdaniem przepisy dotyczące stosowania detencji w celu przygotowania powrotu lub przeprowadzenia wydalenia są zdecydowanie bardziej rygorystyczne od tych zawartych w dotychczas obowiązującej dyrektywie 2008/115/WE (tzw. dyrektywie powrotowej), a także Ustawie o cudzoziemcach. Wydłużono dopuszczalny okres detencji do 24 miesięcy oraz rozszerzono katalog przesłanek jej stosowania. Zdaniem Rzeczniczki takie zapisy budzą zastrzeżenia z punktu widzenia prawa dziecka.
RPD dodała, iż nowe przepisy co gorsza dopuszczają możliwość umieszczania cudzoziemców w budynkach zakładów karnych, przy zachowaniu odseparowania od więźniów – co w jej ocenie nie może mieć zastosowania wobec dzieci, niezależnie od okoliczności. Zarówno z punktu widzenia ich godności, jak i dobra psychicznego oraz rozwoju.
Wspólne wystąpienia RPD i RPO
Rzeczniczka zauważyła, iż RPD i RPO we wspólnym wystąpieniu do premiera postulowali swego czasu całkowite wyłączenie stosowania pozbawienia wolności ze względów imigracyjnych wobec małoletnich, w szczególności zaś małoletnich bez opieki.
W projektowanym rozporządzeniu brakuje również definicji „osób wymagających szczególnego traktowania”.
RPD postuluje również jednoznaczne doprecyzowanie w rozporządzeniu, że każde przesłuchanie małoletniego bez opieki musi odbywać się w obecności jego przedstawiciela lub osoby przeszkolonej, która dba o poszanowanie praw dziecka i zabezpiecza jego interesy w toku postępowania.