O zmiany w systemie funkcjonowania rodzin zastępczych spokrewnionych zaapelowała Monika Horna-Cieślak, Rzeczniczka Praw Dziecka.
RPD swój apel do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skierowała w związku ze zbliżającym się 30 maja Dniem Rodzicielstwa Zastępczego. Wyraziła ogromną wdzięczność i szacunek dla rodzin zastępczych za to, że każdego dnia podejmują wielkie wysiłki, by zagwarantować dzieciom jak najlepsze warunki do rozwoju.
Rzeczniczka zwróciła uwagę na napływające do jej biura informacje dotyczące nierównego traktowania w systemie prawnym rodzin zastępczych spokrewnionych w porównaniu z rodzinami zastępczymi niezawodowymi i zawodowymi. Chodzi o wysokość i zasady przyznawania świadczenia z tytułu pokrycia kosztów utrzymania dziecka przebywającego w spokrewnionej rodzinie zastępczej, wysokość kwoty na usamodzielnienie się oraz o szkolenia dla kandydatów na rodziców zastępczych.
Według danych statystycznych GUS ponad połowa osób prowadzących rodziny zastępcze to osoby w wieku 51–70 lat. Rodziny zastępcze spokrewnione stanowią najliczniejszą grupę tworzącą rodzinną pieczę zastępczą.
– Mimo tej okoliczności sytuacja prawna spokrewnionych rodzin zastępczych pozostaje odmienna od sytuacji rodzin zastępczych zawodowych i niezawodowych, co skutkuje poczuciem niesprawiedliwego i dyskryminującego traktowania przez system prawny dzieci umieszczonych w spokrewnionej pieczy zastępczej – napisała RPD.
Z przepisów wynika, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka przebywającego w spokrewnionej rodzinie zastępczej jest należne w niższej wysokości w przypadku przebywania dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej w odniesieniu do dziecka w rodzinach zastępczych zawodowych, niezawodowych lub rodzinnym domu dziecka.
Taki stan rzeczy wynika m.in. z powszechnie przyjętego poglądu o istnieniu po stronie „dziadków”, obowiązku alimentacyjnego. Nie bierze się pod uwagę jakiegokolwiek kryterium dochodowego lub sytuacji materialnej spokrewnionej rodziny zastępczej ani okoliczności wywiązywania się lub niewywiązywania się rodziców biologicznych z obowiązku alimentacyjnego.
Koszty utrzymania dziecka w całości spoczywają na rodzinie zastępczej spokrewnionej, która bez względu na swoją sytuację majątkową i udział rodziców biologicznych w kosztach utrzymania dziecka, otrzymuje świadczenie w tej samej kwocie, jednak niższej niż pobieranej przez osoby tworzące pozostałe formy rodzinnej pieczy zastępczej.
Przepisy stanowią też, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w pieczy zastępczej.
Zdaniem Rzeczniczki zasadnym rozwiązaniem jest odstąpienie od różnicowania wysokości kwoty z tytułu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka oraz kwoty na usamodzielnienie się w odniesieniu do spokrewnionych rodzin zastępczych oraz rodzin zastępczych zawodowych i niezawodowych. Koszty wszystkich rodzin są takie same.
Należy również objąć rodziny zastępcze spokrewnione szkoleniami dla kandydatów na rodziny zastępcze. Bliscy często zdezorientowani są nagłą zmianą, jaka zachodzi w ich życiu w związku z przejęciem opieki nad dzieckiem. Zmiany pozytywne byłyby też dla samego dziecka.