W związku z przedłożonym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej do opiniowania projektem zmian w Prawie oświatowym Rzeczniczka Praw Dziecka przedstawiła swoje stanowisko w sprawie.
Szkoła blisko ucznia
Monika Horna-Cieślak, w piśmie z dnia 13 lipca 2025r., negatywnie oceniła wprowadzenie możliwości likwidacji przez gminę ostatniej lub jedynej szkoły podstawowej prowadzonej przez daną jednostkę samorządu terytorialnego.
Zdaniem RPD, dla dzieci w wieku szkolnym ważne jest, by mogły uczęszczać do placówki możliwie jak najbliżej miejsca zamieszkania. Wpływa to m.in. na większe możliwości udziału w zajęciach dodatkowych oferowanych przez szkołę oraz pełniejsze włączanie się dzieci i ich rodziców w życie szkoły. Ponadto sprzyja to krótszemu czasowi dotarcia do szkoły i powrotu z niej do domu – w przypadku konieczności uczęszczania do szkoły w gminie ościennej czas ten może się wydłużyć. Nie pozostanie to bez wpływu na kondycję psychofizyczną dzieci i ich prawo do czasu wolnego. – Proponowana zmiana jest niekorzystna z perspektywy praw i dobra dziecka, wobec czego uprzejmie proszę o ponowną analizę przedmiotowego zagadnienia i odstąpienie od wprowadzenia do ustawy – Prawo oświatowe projektowanego art. 89d w aktualnym brzmieniu – napisała Monika Horna-Cieślak.
Stanowisko RPD ws. nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe
To, co w statucie
W odniesieniu do projektowanych zmian dotyczących zasad zakładania i funkcjonowania przedszkoli, szkół i placówek niepublicznych RPD wskazała natomiast, że zasadne byłoby rozważenie unifikacji treści statutów szkół niepublicznych i publicznych. Obecnie przepisy inaczej normują ich obligatoryjną zawartość. Analiza spraw prowadzonych w Biurze RPD wskazuje natomiast, że nie jest to rozwiązanie prawidłowe, gdyż w sposób istotny osłabia ochronę praw dziecka i praw ucznia.
Ciągłość procesu uczenia się
Rzeczniczka Praw Dziecka z uznaniem przyjęła wprowadzenie zasady, że wykreślenie ucznia szkoły lub placówki niepublicznej dokonuje się w trybie decyzji administracyjnej. W Biurze RPD tylko na przestrzeni ostatniego roku wpłynęło wiele skarg dotyczących tej kwestii. Wskazuje to, jak istotnym problemem jest niekontrolowane przerywanie ciągłości procesu uczenia się dziecka. Tymczasem dotychczasowa praktyka szkół niepublicznych w tym zakresie naruszała konwencyjne i konstytucyjne prawo dziecka do nauki. Zatem konieczne jest, by proponowane w przedłożonym projekcie zmiany weszły w życie.
Monika Horna-Cieślak doceniła także ustanowienie obowiązku wskazania w statucie niepublicznej szkoły podstawowej i ponadpodstawowej przypadków, warunków i trybu podnoszenia opłaty za kształcenie, wychowanie i opiekę. Z zastrzeżeniem, że opłata nie może być podniesiona częściej niż raz w roku szkolnym (z początkiem roku), jeżeli szkoła przewiduje taką opłatę.
Rzeczniczka Praw Dziecka poprosiła Ministrę Edukacji o odniesienie się do przedstawionych uwag i poinformowanie o zajętym stanowisku.