Efekty prac grupy roboczej zajmującej się analizą sytuacji prawnej udziału dzieci w badaniach społecznych zaprezentowano podczas spotkania Zespołu ds. Etyki Badań Społecznych z Udziałem Dzieci w Biurze RPD.
Analizę sytuacji prawnej udziału dzieci w badaniach społecznych zaprezentował 14 lipca 2025 r. Mateusz Kupiec, lider grupy roboczej, z Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa Sieci Biura RPD.
Badania społeczne z udziałem dzieci
Omówiono kluczowe kwestie związane z podstawami prawnymi prowadzenia badań. Zwrócono uwagę, że w polskim systemie prawnym brak jest odrębnych, kompleksowych regulacji odnoszących się bezpośrednio do badań społecznych. W przypadku braku szczególnych przepisów, kwestie te regulowane są m.in. przez Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks cywilny, Konstytucję RP oraz Konwencję o prawach dziecka.
Zgoda dziecka
Innym ważnym aspektem omówionym na spotkaniu jest zgoda dziecka na udział w badaniu. Zgoda etyczna, wywodząca się z bioetyki i etyki badań społecznych, opiera się na poszanowaniu autonomii dziecka, konieczności informowania go w sposób dostosowany do wieku oraz uzyskiwaniu tzw. „assent” – czyli zgody dziecka wyrażonej w sposób niewiążący prawnie, ale istotny z punktu widzenia godności uczestnika. Zgoda prawna natomiast to formalne oświadczenie woli, które wywołuje skutki prawne i musi być wyrażone przez osobę posiadającą zdolność do czynności prawnych lub jej przedstawiciela. Jest to warunek niezbędny do legalnego udziału dziecka w badaniu.
Ważnym elementem prezentacji była kwestia ochrony danych osobowych dzieci w świetle przepisów RODO. Podkreślono konieczność przygotowywania dokumentów takich, jak informacje o badaniu czy klauzule informacyjne, w sposób przystępny i zrozumiały dla dzieci.
O zespole
Zespół do spraw Etyki Badań Społecznych z Udziałem Dzieci został powołany w BRPD 25 lipca 2024 r. Tworzą go nie tylko osoby dorosłe. Mocno reprezentowany jest w nim również głos młodego pokolenia. To pierwsza inicjatywa w Polsce na taką skalę, której celem jest zapewnienie szczególnej ochrony osobom młodym. Jednym z głównych zadań zespołu jest opracowanie i promowanie standardów zapewniających etyczne prowadzenie badań z udziałem dzieci.