Rzeczniczka Praw Dziecka wraz z Radą Dzieci i Młodzieży przy RPD zgłosiła uwagi do poselskiego projektu zmian ustawy – Prawo oświatowe wprowadzającego zakaz korzystania przez uczniów szkół podstawowych ze smartfonów.
Monika Horna-Cieślak wraz z Radą Dzieci i Młodzieży przy RPD w piśmie z 25 lipca 2025 r. do Marszałka Sejmu wskazali, że w październiku ubiegłego roku apelowali o podjęcie działań, które pomogą szkołom przyjąć odpowiednie, dostosowane do polskiej rzeczywistości edukacyjnej zasady dotyczące używania telefonów komórkowych. Wnieśli o umożliwienie szkołom zachowania autonomii w zakresie zasad korzystania ze smartfonów w placówkach edukacyjnych, a także o wysłuchanie i uwzględnienie opinii dzieci i młodzieży.
– Wspomniany wyżej poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, w mojej opinii, stoi w sprzeczności z powyższymi postulatami, a także niesie ze sobą potencjalne ryzyka oraz niekonsekwencje związane z wdrożeniem przepisów w obecnym kształcie – napisali autorzy pisma.
Uwagi RPD do poselskiego projektu ustawy o zakazie stosowania telefonów w szkołach
Zakaz używania smartfonów
Projekt zakłada wprowadzenie zakazu używania telefonów w szkołach podstawowych oraz daje możliwość wprowadzenia takiego zakazu w szkołach ponadpodstawowych.
Zdaniem RPD oraz Rady Dzieci i Młodzieży, odgórne zakazy nie uczą odpowiedzialności i często prowadzą do prób ich obchodzenia. Zamiast regulacji zakazujących, społeczność szkolna potrzebuje wsparcia w przygotowaniu wytycznych oraz przykładów dobrych praktyk dotyczących zasad korzystania z telefonów w szkołach.
RPD i członkowie Rady wskazali na wyniki najnowszego badania „Internet dzieci” z 2025 r. Okazuje się, że liczba polskich dzieci poniżej 13. roku życia sięgających po smartfony wyraźnie spada w czasie pobytu w szkole, by ponownie wzrosnąć po ich powrocie do domu. To fakt, który warto wziąć pod uwagę przy planowaniu ograniczeń korzystania z telefonów w szkołach, gdyż proponowany zakaz nie odpowiada na najpilniejsze wyzwania związane z używaniem przez dzieci urządzeń ekranowych.
Wyjątek od zasady
Ponadto wprowadzony w projekcie wyjątek od zakazu smartfonów przewidujący w „uzasadnionych przypadkach” możliwość wykorzystania smartfonów w celach dydaktycznych sprawia, że zakaz może okazać się całkowicie nieefektywny i doprowadzi do uznaniowości przepisów i nierównego traktowania uczniów w różnych szkołach.
Specjalne potrzeby edukacyjne
Zdaniem Rzeczniczki i RDiM, projekt nie wspomina również o uczennicach i uczniach ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, którym smartfony pomagają w codziennym funkcjonowaniu na terenie szkoły. Dla wielu z nich urządzenia ekranowe są ważnym narzędziem wspierającym funkcjonowanie, np. poprzez aplikacje zdrowotne, ułatwiające czytanie, komunikację alternatywną lub umożliwiające organizację dnia. Tym samym wprowadzenie zakazu bez uwzględnienia tych potrzeb może prowadzić do dyskryminacji i utrudniać tym osobom pełne uczestnictwo w życiu szkolnym.
Autorzy uwag przypomnieli, że niedawną nowelizacją ustawy o systemie oświaty dopuszczono wnoszenie smartfonów w czasie trwania egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego oraz egzaminu zawodowego w celu monitorowania stanu zdrowia zdającego.
Edukacja zdrowotna
Uzasadnienie projektu wskazuje na możliwość kształcenia wśród uczniów kompetencji cyfrowych, a także umiejętności rozsądnego i odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii w czasie realizacji edukacji zdrowotnej. Tymczasem przedmiot ten jest nieobowiązkowy, zatem uczniowie nieuczestniczący w zajęciach zostaną wykluczeni z możliwości zdobycia wiedzy i umiejętności, która pomoże im chronić się przed zagrożeniami związanymi z korzystaniem ze smartfonów.
Wspólny apel
Rzeczniczka Praw Dziecka wraz z Radą Dzieci i Młodzieży skierowali prośbę o ponowne rozważenie zasadności wprowadzanych zmian oraz podjęcie działań w kierunku stworzenia regulacji, które będą wynikały z rzeczywistych potrzeb szkół, społeczności uczniowskiej oraz rodziców i pozwolą im działać odpowiedzialnie, nowocześnie, z poszanowaniem różnorodnych potrzeb uczennic i uczniów.