Rzeczniczka Praw Dziecka przekazała do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji opinię do projekt ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w europejskim systemie informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS).
Co to jest ETIAS?
ETIAS to system elektroniczny, który umożliwia sprawdzenie i zatwierdzenie podróży osób spoza Unii Europejskiej przed ich przyjazdem na teren Schengen. ETIAS ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa poprzez weryfikację danych podróżnych oraz uproszczenie kontroli granicznych. Wnioskodawcy muszą złożyć elektroniczny wniosek o zezwolenie na podróż, które jest ważne przez określony czas.
Zastrzeżenia RPD
Jak wskazała w piśmie z 19 sierpnia 2025 r. Monika Horna-Cieślak, zasadność nowelizacji w tym zakresie nie budzi wątpliwości, a przedstawione rozwiązania wydają się zapewniać pełne stosowanie przepisów unijnych.
Zastrzeżenia Rzeczniczki Praw Dziecka budzi art. 41 projektu ustawy poprzez dodanie nowych przesłanek umorzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej.
Zdaniem RPD, proponowane zmiany wykraczają poza przedmiotowy zakres ustawy, są niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa Unii Europejskiej. Proponowana regulacja nie uwzględnia sytuacji, w których wnioskodawca może nie być wstanie przedstawić wymaganych informacji ze względu na obiektywne przeszkody trwałe (tj. gdy ich po prostu nie posiada) lub przemijające (np. gdy w chwili wystosowania wezwania przebywał w szpitalu).
– Proponowana przesłanka umorzenia postępowania z powodu nieprzedstawienia dowodów potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku jest niezgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W praktyce wielu wnioskodawców nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi prześladowania czy też zagrożenie doznania poważnej krzywdy, na które się powołują, a sam ten fakt nie może przesądzać o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej, tym bardziej zaś o odmowie merytorycznego rozpatrzenia wniosku – wskazała Monika Horna-Cieślak.
Wpływ na małoletnich
– Wprowadzenie nowych przesłanek umorzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej dotknie wszystkich wnioskodawców, w tym także małoletnich – podkreśliła Rzeczniczka Praw Dziecka. – W sposób szczególny na skutki projektowanych przepisów narażeni będą małoletni cudzoziemcy bez opieki, którzy w toku postępowania zależni są od działań podejmowanych przez kuratorów wyznaczonych do ich reprezentacji – dodała.
Systemowe problemy
Rzecznik Praw Dziecka kilkukrotnie wskazywał na systemowe problemy dotyczące reprezentacji tej grupy cudzoziemców, w tym na bierną postawę kuratorów, których działania często ograniczają się do uczestnictwa w czynnościach podpisania wniosku oraz przesłuchania statusowego. Wprowadzenie projektowanych przepisów może więc skutkować negatywnymi konsekwencjami dla dzieci, których realny wpływ na przebieg postępowania jest ograniczony.
Mając na uwadze powyższe argumenty, Monika Horna-Cieślak wniosła o rezygnację ze zmian proponowanych w art. 41 projektu ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w europejskim systemie informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS).