Rzeczniczka Praw Dziecka przedstawiła opinię do projektu nowelizacji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz materiałów przedstawiających niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych.
Zmiany w dobrym kierunku
W piśmie z 24 sierpnia 2025 r. do Ministerstwa Sprawiedliwości Monika Horna-Cieślak wyraziła poparcie dla prac nad tzw. dyrektywą CSA, recastem dyrektywy 2011/93/UE.
– Wszelkie działania podejmowane na rzecz ochrony wolności i praw najmłodszych członków społeczeństwa, zwłaszcza zaś takie działania, które mają ograniczyć, a najlepiej wyeliminować przejawy niewłaściwych zachowań skierowanych przeciwko wolności seksualnej małoletnich i obyczajności, ocenić należy w pełni pozytywnie. Projektowane, a później wprowadzane rozwiązania muszą być jednak przemyślane i umożliwiać rzeczywiste, a nie tylko formalne i deklarowane, przeciwdziałanie ww. przypadkom naruszeń – napisała Rzeczniczka Praw Dziecka.
Zapisy nie mogą budzić wątpliwości
RPD zauważyła, że projektowane zaostrzanie sankcji przewidzianych za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej małoletnich można ocenić pozytywnie, jednak tylko pod warunkiem, że zaostrzane będą dolne, a nie górne granice ustawowego zagrożenia. Choćbyśmy przewidzieli za każde z przestępstw seksualnych karę pozbawienia wolności w wymiarze np. lat 30, to nie doprowadzimy w ten sposób do sytuacji, w której zapewniona zostanie adekwatność i odpowiednia surowość kar orzekanych przez sądy w poszczególnych przypadkach. Nie zostanie również osiągnięta spójność orzecznicza w poszczególnych państwach europejskich.
Rzeczniczka wskazała również, jak duże znaczenie ma harmonizacja i horyzontalne stosowanie koncepcji zgody w kontekście przestępstw seksualnych popełnianych na szkodę dzieci. Problem w tym, że elementy i warunki uznania zgody na prawnie relewantną powinny być na tyle jasne, by nie budziły wątpliwości w literaturze i orzecznictwie i by nie doprowadziły do nadużyć w zakresie ich interpretacji.
Z kolei w kontekście już teraz wykorzystywanego w Dyrektywie sformułowania „umyślność” należy rozważyć jego ujednoznacznienie i ujednolicenie, jako że w różnych krajach umyślność może być różnie rozumiana. Rzeczniczka wyraziła przy tym swoje obawy co do możliwości zniesienia rozróżnienia między przestępstwami popełnionymi wobec dzieci poniżej i powyżej wieku przyzwolenia. W polskim porządku prawnym jednoznacznie przyjmuje się, że wiek osoby, wobec której podejmowane są czynności seksualne, i związany z tym wiekiem poziom rozwoju psycho-fizycznego danej osoby w sposób jednoznaczny wpływają na stopień społecznej szkodliwości zachowania się sprawcy.
Rzeczniczka Praw Dziecka pozytywnie oceniła natomiast dążenie do zaprzestania używania sformułowania „pornografia” w kontekście materiałów przedstawiających seksualne wykorzystanie dzieci. Jej zdaniem, występujące w aktualnej wersji Dyrektywy słownictwo może prowadzić do trywializowania problemu. Pornografia generalnie stanowi bowiem legalny element życia społecznego, a wykorzystanie seksualne dzieci nigdy takim legalnym elementem być nie powinno.
RPD poparła też wdrożenie propozycji, by państwa członkowskie zapewniały utworzenie odpowiednich do wieku wielodyscyplinarnych struktur międzyinstytucjonalnych zajmujących się zwalczaniem wykorzystywania seksualnego dzieci.
Monika Horna-Cieślak pozytywnie odniosła się do informacji o uregulowaniu kwestii pomocy i wsparcia dla pokrzywdzonych przestępstwem oraz propozycję zwiększenia odpowiedzialności osób prawnych i ich przedstawicieli za działalność powiązaną z wykorzystaniem seksualnym dzieci.