Ministerstwo Sprawiedliwości wycofało się z pomysłu likwidacji prawa organizacji społecznych do składania skargi kasacyjnej w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. Rzeczniczka Praw Dziecka w przesłanym do MS stanowisku wyraziła poparcie dla tej decyzji resortu.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 25 sierpnia 2025 r. wyraziła zdecydowany sprzeciw wobec dodania paragrafu, który wyłącza możliwość wniesienia skargi kasacyjnej przez organizację społeczną biorącą udział w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika na prawach strony, uznając ją za sprzeczną z podstawowymi zasadami państwa prawa, prawami człowieka oraz mechanizmami ochrony praw dziecka, które należą do kluczowych wartości konstytucyjnych i międzynarodowych.
Poparcie RPD dla decyzji MS
– W świetle aktualnego etapu prac legislacyjnych w Sejmie oraz wycofania przez Ministerstwo Sprawiedliwości propozycji zmiany polegającej na wyłączeniu możliwości wniesienia skargi kasacyjnej przez organizację społeczną uczestniczącą w postępowaniu sądowo-administracyjnym na prawach strony, Rzecznik Praw Dziecka wyraża poparcie dla tej decyzji jako kroku w kierunku zachowania standardów konstytucyjnych oraz respektowania fundamentalnych zasad państwa prawa. Jednocześnie, Rzecznik apeluje o konsekwentne utrzymanie tego stanowiska w dalszych etapach procesu legislacyjnego, mając na uwadze istotne konsekwencje prawne i społeczne, jakie niosłoby przyjęcie regulacji w pierwotnie zaproponowanym brzmieniu – wskazuje Rzeczniczka Praw Dziecka.
Stanowisko Rzecznika Praw Dziecka dot. projektu ustawy o zmianie ustawy p.p.s.a
Prawo do sądu
Zdaniem Rzecznika wprowadzenie wskazanego uregulowania stanowiłoby poważne naruszenie konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia swojej sprawy przez właściwy, niezależny i bezstronny sąd.
Z przywołanego artykułu wynika zasada równości broni procesowych, będąca jednym z warunków sprawiedliwego procesu sądowego. Odebranie możliwości złożenia skargi kasacyjnej stoi w sprzeczności z tą zasadą, bowiem prawo do sądu obejmuje nie tylko dostęp do sądu pierwszej instancji, ale także gwarancję należytej procedury odwoławczej.
Rola organizacji społecznych
– Organizacje społeczne pełnią niezwykle istotną funkcję w zakresie zapewnienia społecznej kontroli nad działalnością organów administracji publicznej, jak również nad samym przebiegiem postępowań sądowo-administracyjnych. Możliwość realizacji tej funkcji wymaga przyznania organizacjom społecznym pełni praw strony procesowej, w tym prawa do wniesienia skargi kasacyjnej – podkreśla Monika Horna-Cieślak.
Zdaniem Rzeczniczki Praw Dziecka ograniczenie tego prawa prowadzi do pozbawienia ich jednego z najistotniejszych środków procesowych, którym jest możliwość zakwestionowania niekorzystnego orzeczenia sądu pierwszej instancji.
Rzecznik Praw Dziecka zwraca szczególną uwagę na znaczenie organizacji pozarządowych dla zapewnienia ochrony praw dziecka. W praktyce postępowań sądowo-administracyjnych organizacje społeczne często odgrywają fundamentalną rolę w reprezentowaniu interesu publicznego, w tym także interesu dziecka, który nie zawsze znajduje odzwierciedlenie w stanowisku formalnych stron postępowania. Udział organizacji pozarządowych jest uzasadniony nie tylko wartościami konstytucyjnymi, ale również funkcjonalnym znaczeniem organizacji obywatelskich w demokratycznym państwie prawa.
Organizacje społeczne bardzo często wspierają adresata decyzji, w szczególności, gdy jest nim podmiot znajdujący się w trudnej sytuacji życiowej, prawnej lub ekonomicznej. Zdarza się również, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym to właśnie organizacje społeczne pozostają jedynym podmiotem skutecznie chroniącym prawa człowieka i prawa dziecka, wspierając stronę postępowania administracyjnego, której zasoby są nieporównywalnie słabsze niż innych podmiotów.
Apel o utrzymanie stanowiska MS
W związku z powyższym, Rzecznik Praw Dziecka stanowczo sprzeciwia się dodaniu par. 3 w art. 173 projektowanej ustawy oraz apeluje o utrzymanie stanowiska Ministerstwa Sprawiedliwości wyrażonego w toku prac legislacyjnych o wycofaniu omawianej zmiany. Zmiana taka naruszałaby fundamenty konstytucyjnego prawa do sądu, zasadę równości stron i rzetelnego procesu, a także osłabiłaby pozycję organizacji społecznych jako istotnych aktorów systemu ochrony praw dziecka. W opinii Rzecznika, organizacje działające na prawach strony muszą mieć zagwarantowaną możliwość zaskarżenia rozstrzygnięcia, zwłaszcza gdy jego skutki dotykają dzieci i innych grup szczególnie wrażliwych. Dlatego Rzecznik uznaje konieczność zapewnienia prawa do pełnego udziału organizacji społecznych w postępowaniu sądowo-administracyjnym, w kontekście ochrony praw dzieci i interesu publicznego.