Powodem czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy jest instrumentalizacja migracji i rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa – odpowiedziało Rzeczniczce Praw Dziecka i Rzecznikowi Praw Obywatelskich Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Według wyjaśnień Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 sierpnia 2025 r., na odcinku granicy z Republiką Białorusi stale dochodzi do niebezpiecznych sytuacji, podczas których agresywni cudzoziemcy podejmują próby grupowego sforsowania granicy oraz atakują polskie patrole. Wprowadzone ograniczenie jest niezbędne, by zapobiec zagrożeniu.
Uwagi RPD i RPO
5 sierpnia 2025 r. Rzeczniczka Praw Dziecka oraz Rzecznik Praw Obywatelskich wspólnie zgłosili do Prezesa Rady Ministrów uwagi dotyczące przepisów rozporządzenia w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Chodziło o przedłużenie obowiązywania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 27 marca 2025 r. – o kolejne 60 dni. Sprawa według właściwości trafiła do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Zarówno Monika Horna-Cieślak, jak i Marcin Wiącek podkreślili w piśmie, iż przepisy rozporządzenia, stanowiące akt wykonawczy do noweli ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, budzą poważne zastrzeżenia.
RPD i RPO wskazali na niejasności w zakresie określenia ram granicy państwowej. Niedopuszczalne jest, by tak istotna kwestia, jak terytorialny zakres obowiązywania ograniczenia konstytucyjnego prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową, pozostawiała wątpliwości interpretacyjne.
W projektowanych przepisach brakowało określonej procedury oceny przynależności danej osoby do tzw. grupy wrażliwej. RPD i RPO wskazali także na brak ujęcia w katalogu wyjątków osób małoletnich przekraczających granicę państwową w towarzystwie opiekuna.
Uwagi dotyczyły też sposobu interpretacji przesłanek uzasadniających wydanie rozporządzenia.
Odpowiedź MSWiA
W nadesłanej odpowiedzi MSWiA wyjaśniło, że powodem wprowadzenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, określonego w ustawie z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, była utrzymująca się na odcinku granicy z Republiką Białorusi instrumentalizacja migracji. Podejmowane w jej ramach działania służb białoruskich nadal stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa oraz porządku publicznego. Wymagają też adekwatnej odpowiedzi, z uwzględnieniem szczególnego charakteru presji migracyjnej, której celem jest wywołanie destabilizacji sytuacji wewnętrznej na terytorium RP.
Zdaniem resortu, stosowanie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w sposób pozwalający na wyłączenie osób nielegalnie przekraczających odcinek granicy państwowej byłoby niewystarczające z punktu widzenia realizacji podstawowych celów tego ograniczenia. Chodzi o ochronę bezpieczeństwa wewnętrznego i porządku publicznego oraz zniwelowanie okoliczności, w których zjawisko instrumentalizacji może być podtrzymywane.
MSWiA wskazało, że Straż Graniczna realizuje swoje zadania z poszanowaniem prawa, w tym regulacji dotyczących ochrony cudzoziemców należących do grup szczególnie wrażliwych oraz małoletnich, a każdy przypadek jest rozpatrywany indywidualnie.