W sprawie zapewnienia małoletnim, przebywającym na terytorium RP na podstawie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, rzeczywistego i pełnego dostępu do świadczeń przewidzianych w aktach prawnych dotyczących wsparcia rodziny, pomocy społecznej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Obecne regulacje
– Obecne regulacje w zakresie wsparcia rodziny, pomocy społecznej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego, dostępnych dla dzieci cudzoziemskich, nie uwzględniają małoletnich, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych. W konsekwencji prowadzi to do nierównego traktowania dzieci w zależności od posiadanego przez nie tytułu pobytowego, ograniczając ich dostęp do istotnych instrumentów wsparcia przewidzianego w niniejszych ustawach – wskazuje Monika Horna-Cieślka w piśmie z 27 września 2025 r.
Potrzeba nowelizacji
Rzeczniczka Praw Dziecka zwraca uwagę na potrzebę nowelizacji wybranych przepisów z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Obowiązujące w obecnym brzmieniu regulacje tworzą nierówną sytuację prawną dzieci przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w oparciu o różne tytuły pobytowe.
Wśród katalogu osób uprawnionych brak jest odniesienia do dzieci, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych, choć zarówno osoby korzystające z ochrony międzynarodowej, jak i osoby, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych, znajdują się w porównywalnej sytuacji z punktu widzenia potrzeby zabezpieczenia ich podstawowych praw. Zarówno ochrona międzynarodowa jak i zgoda na pobyt ze względów humanitarnych mają wspólny cel: zapewnienie cudzoziemcowi bezpieczeństwa poprzez niedopuszczenie do jego powrotu do kraju pochodzenia, w którym groziłoby mu prześladowanie lub innego rodzaju poważne naruszenie praw człowieka, co stanowi urzeczywistnienie zasady non-refoulement. Również w literaturze wskazuje się, że udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych, skutkuje nadaniem mu administracyjnoprawnego statusu, który zasadniczo nie różni się od statusu nadawanego cudzoziemcom, którym udzielono ochrony publicznoprawnej.
Pobyt ze względów humanitarnych
Zgoda na pobyt ze względów humanitarnych jest decyzją administracyjną, której przesłanki wynikają z konieczności ochrony fundamentalnych praw jednostki. W przypadku dzieci przesłanki te są szczególnie wyraźne, ponieważ ustawodawca wprost odwołuje się do praw dziecka gwarantowanych Konwencją o prawach dziecka i wskazuje, że nie można dopuścić do powrotu do kraju pochodzenia, jeśli doprowadzi to do naruszenia tych praw w stopniu istotnie zagrażającym rozwojowi psychofizycznemu dziecka. Przyznanie zgody na pobyt humanitarny jest więc potwierdzeniem, że dane dziecko wymaga ochrony ze strony państwa i powinno mieć zapewnione warunki do bezpiecznego wzrastania, edukacji oraz korzystania z pomocy społecznej i opieki instytucjonalnej na równi z innymi dziećmi, które znalazły się w Polsce w sytuacji wymagającej ochrony.
Brak uwzględnienia w regulacjach prawnych osób posiadających tę kategorię zezwolenia na pobyt, a tym samym brak pełnej ochrony prawnej dzieci ze zgodą na pobyt ze względów humanitarnych prowadzi do nierównego traktowania w zależności od rodzaju posiadanego tytułu pobytowego. W praktyce może to oznaczać, że dziecko pozostaje bez dostępu do programów wsparcia dla rodzin, pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych, czy do środków przeznaczonych na utrzymanie w sytuacji, gdy rodzic uchyla się od obowiązku alimentacyjnego.
Prawidłowe uregulowanie wskazanych kwestii pozwoli na realizację zasady równego traktowania wszystkich dzieci znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz przyczyni się do pełniejszej ochrony ich praw.