Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych o wypracowanie rozwiązań, które poprawią sytuację dzieci niesłyszących i ich opiekunów w systemie orzekania o niepełnosprawności.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 27 września 2025 r. do Łukasza Krasonia, sekretarza stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwróciła się o podjęcie analizy sytuacji dzieci głuchoniemych, głuchych i z upośledzeniem zmysłu słuchu w systemie orzekania o niepełnosprawności.
Stała opieka i pomoc dzieciom głuchym
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia – głuchoniemota, głuchota lub obustronne upośledzenie słuchu niepoprawiające się w wystarczającym stopniu po zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego należą do stanów chorobowych, które uzasadniają konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku.
Zgodnie z szacunkami 1 na 1000 dzieci rodzi się głuche. Głuchota bywa następstwem leczenia innych poważnych schorzeń lub urazów. W Polsce ok. 400 dzieci rocznie odzyskuje słuch dzięki wszczepieniu implantów ślimakowych. Implantacje stanowią ogromne osiągnięcie medycyny, jednak nie wszystkie dzieci mogą z niego skorzystać. Ograniczeniem do wszczepienia implantu ślimakowego mogą być choćby nieodpowiednie warunki anatomiczne.
Prawo do świadczeń
Art. 6b ust. 3 pkt 7 ustawy o rehabilitacji zawodowej stanowi, że w orzeczeniu powiatowego zespołu, poza ustaleniem niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, powinny być zawarte wskazania dotyczące w szczególności, m.in. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7) oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8).
– Tymczasem, jak wskazują w skierowanym do mnie piśmie przedstawiciele nieformalnej grupy aktywistów oraz rodziców dzieci z wrodzoną głuchotą – Głusi Aktywiści – dzieci głuche często nie otrzymują orzeczeń obejmujących punkt 7 i/lub punkt 8. Od znajdowania się obu punktów na orzeczeniu o niepełnosprawności uzależnione jest natomiast prawo do określonych ulg i uprawnień, w tym m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zaniepokojenie budzi fakt zróżnicowania linii orzeczniczej zespołów orzekających sugerujący brak jednolitych standardów i arbitralność ocen osób wykonujących obowiązki orzecznicze – napisała w piśmie Rzeczniczka.
Kwalifikacja do niepełnosprawności
Monika Horna-Cieślak podziękowała za podjęte przez Pełnomocnika działania w celu standaryzacji zasad kwalifikowania do niepełnosprawności osób w wieku do 16 r.ż. cierpiących na rzadkie schorzenia genetyczne, charakteryzujące się jednorodnym przebiegiem i nie rokujące zgodnie z aktualną wiedzą medyczną poprawy klinicznej ani funkcjonalnej. Wydane wytyczne wraz z listami schorzeń są ważnym dokumentem dla wielu dzieci z niepełnosprawnością i ich rodzin, które borykają się z niejednolitą praktyką orzeczniczą zespołów.
Rzeczniczka podkreśliła jednak, że wrodzona głuchota nie znalazła się na liście 208 jednostek chorobowych umożliwiających uproszczoną ścieżkę orzeczniczą. To w opinii m.in. Głuchych Aktywistów należy uznać za wtórnie dyskryminujące.
RPD zwróciła się o uwzględnienie wrodzonej głuchoty w katalogu schorzeń umożliwiających uproszczoną ścieżkę orzeczniczą oraz sformułowanie standardów dla zespołów orzekających m.in. z uwzględnieniem specyfiki oceny funkcjonalnej osób głuchych oraz barier w komunikowaniu się.