O podjęcie działań mających na celu zapewnienie jednolitej praktyki w zakresie udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej osobom posiadającym ograniczoną zdolność do czynności prawnych, w tym małoletnim powyżej 13. roku życia apelowała Rzeczniczka Praw Dziecka. Jest odpowiedź resortu sprawiedliwości.
Ministerstwo Sprawiedliwości w piśmie do Rzeczniczki Praw Dziecka z 3 października 2025 r. zapowiedziało, że roześle do wojewodów broszurę informacyjną pt. „Młodzież w Systemie Nieodpłatnej Pomocy” w celu jej dalszej dystrybucji na terenach powiatów, w których organizowane są punkty nieodpłatnej pomocy prawnej.
Odpowiedź MS na wystąpienie RPD ws przekazania informacji o NPP punktom świadczącym NPP
W dalszej części resort podtrzymał stanowisko wyrażone w poprzedniej korespondencji z Moniką Horna-Cieślak.
Obecność przedstawiciela ustawowego
Ministerstwo Sprawiedliwości w piśmie z 3 lipca 2025 r. wyjaśniło, że w zakresie korzystania z systemu nieodpłatnej pomocy, osoby w wieku pomiędzy 0-13 lat nie mogą skutecznie złożyć oświadczenia o braku możliwości poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej, z uwagi na brak zdolności do czynności prawnych. Z tego też względu takie osoby, jeżeli będą chciały skorzystać z pomocy w ramach systemu nieodpłatnej pomocy, będą musiały skorzystać z poradnictwa w obecności przedstawiciela ustawowego.
Z kolei osoby w wieku 13-18 lat mogą skorzystać samodzielnie ze wsparcia w ramach systemu w sprawach życia codziennego, z uwagi na posiadanie ograniczonej zdolności do czynności prawnej. Jednak w poważniejszych rodzajach spraw, konieczne będzie uczestnictwo przedstawiciela ustawowego osoby małoletniej.
Rozbieżności interpretacyjne
20 września 2025 r. Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o podjęcie działań mających na celu zapewnienie jednolitej praktyki w zakresie udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej osobom posiadającym ograniczoną zdolność do czynności prawnych, w tym małoletnim powyżej 13. roku życia.
Monika Horna-Cieślak wskazała, że brak jednoznacznych zapisów ustawowych powoduje rozbieżności interpretacyjne i niejednolite traktowanie tej grupy przez punkty nieodpłatnej pomocy prawnej. Może to prowadzić do wykluczenia małoletnich z dostępu do profesjonalnego wsparcia prawnego. Wskazała na konieczność doprecyzowania art. 4 ust. 1 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej. Chciała, by jednoznacznie wskazać, że z tej pomocy mogą korzystać także osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych, czyli także małoletni.
Rzeczniczka argumentowała, że brak wyraźnego zapisu prowadzi do interpretacji wykluczających dzieci, co jest sprzeczne z międzynarodowymi standardami i prawami dziecka wynikającymi z Konwencji o Prawach Dziecka.
Rzeczniczka zaapelowała, by Ministerstwo Sprawiedliwości przekazało wszystkim punktom nieodpłatnej pomocy prawnej jasne wytyczne, które potwierdzą uprawnienie osób z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych (w tym małoletnich powyżej 13 lat) do samodzielnego korzystania z tej pomocy.