Podczas posiedzenia Podkomisji stałej do spraw zdrowia psychicznego Rzeczniczkę Praw Dziecka reprezentowała Barbara Olszowy z Zespołu Zdrowia Biura RPD.
Podczas spotkania 9 października 2025 r. rozpatrzono informację na temat aktualnej sytuacji dotyczącej zdrowia psychicznego młodych Polek i Polaków w związku z wczesną inicjacją alkoholową.
Uczestnicy spotkania
W posiedzeniu udział wzięli także m.in. przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, przedstawiciele Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia, Biura Rzecznika Praw Pacjenta, Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, organizacji pozarządowych oraz eksperci w dziedzinie leczenia uzależnień.
Problem wczesnego sięgania po alkohol
Przedstawicielka resortu zdrowia wskazała, że problem wczesnego sięgania po alkohol przez młode osoby stanowi jedno z kluczowych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego. Wczesna inicjacja alkoholowa nie tylko zwiększa ryzyko uzależnienia w dorosłości, ale także ma bezpośredni udokumentowany wpływ na rozwój emocjonalny, funkcjonowanie poznawcze i relacje społeczne młodych ludzi.
Według najnowszych wyników badania ESPAD z 2024 r. obejmującego uczniów I i III klas szkół średnich napoje alkoholowe są najbardziej rozpowszechnioną substancją psychoaktywną wśród młodzieży. W czasie ostatnich 30 dni przed badaniem alkohol piło ok. 40 proc. piętnasto- i szesnastolatków oraz 73 proc. siedemnasto- i osiemnastolatków. Znaczący odsetek badanych przyznaje się do przekraczania progu nietrzeźwości w czasie ostatnich 30 dni przed badaniem.
Projekty ustawy
Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przewiduje m.in. zmiany dotyczące promocji napojów alkoholowych oraz zaostrzenie sankcji karnej za prowadzenie nielegalnej promocji i reklamy napojów alkoholowych, jak również nałożenie na sprzedawców lub podających napoje alkoholowe obowiązku odmowy sprzedaży lub podania napojów alkoholowych osobom, które nie okazały dokumentu potwierdzającego ich wiek.
Przepisy projektu odnoszą się również do wyglądu opakowania napoju alkoholowego, treści zamieszczanych na nim, materiału, z którego może być wykonane opakowanie. Zawierają też zakaz wprowadzania do obrotu alkoholu w postaci innej niż płynna.
Działania profilaktyczne
Dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom wskazała, że priorytetem KCPU jest promowanie w Polsce działań profilaktycznych opartych o wyniki badań naukowych. O ile działań profilaktycznych prowadzi się w kraju wiele i mają one w Polsce długą tradycję, o tyle problemem pozostaje jakość tych działań, a także kwalifikacje osób, które je prowadzą.
KCPU podjęło starania, aby unormować kwalifikacje i kompetencje uprawniające do prowadzenia działań profilaktycznych.
„0% prawdy”
Przedstawiciel Fundacji GrowSPACE przedstawił informacje dotyczące kampanii „0% prawdy”, której celem jest zwrócenie uwagi na wczesną inicjację alkoholową dzieci i młodzieży oraz konsekwentne doprowadzenie do całkowitego zakazu publicznej reklamy alkoholu, w tym w szczególności piwa i napojów 0%. Fundacja przygotowała obszerny raport na ten temat, w którym zawarto m.in. wyniki badania sondażowego przeprowadzonego przez Ogólnopolską Grupę Badawczą.
Sondaż pokazał, że 64 proc. Polaków spożywało alkohol w wakacje, a tylko co piąta osoba w wieku 18–29 lat tego nie robiła. Dla 49,5 proc. podstawowym wyborem było piwo.
Z raportu wynika, że 90 proc. Polaków dostrzega problem wczesnej inicjacji alkoholowej dzieci i młodzieży oraz problem alkoholowy w Polsce w ogóle. 71 proc. Polaków oczekuje zdecydowanych działań ze strony polityków i polityczek w kwestii wczesnej inicjacji alkoholowej.
65 proc. Polaków popiera całkowity zakaz reklamy alkoholu.
Apel do polityków
Przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego zaapelował do polityków o podjęcie stanowczych działań w celu ograniczenia dostępności alkoholu oraz edukowania młodych ludzi o zagrożeniach płynących z jego spożywania.
Podczas dyskusji omawiano również kwestię reklamy i dostępności alkoholu w Polsce. Konkluzją spotkania była pilna potrzeba systemowego ograniczenia reklamy wszelkiego rodzaju alkoholu oraz jego dostępności geograficznej i ekonomicznej, by chronić młode pokolenie przed następstwami jego używania.