Wprowadzenie pełnej ekwiwalencji praw dla osób posiadających zgodę na pobyt ze względów humanitarnych mogłoby zaburzyć spójność polityki migracyjnej – przekazało Rzeczniczce Praw Dziecka Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Niejednolite regulacje
Monika Horna-Cieślak 27 września 2025 r. zwróciła się do resortu rodziny w sprawie zapewnienia małoletnim, przebywającym na terytorium RP na podstawie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, rzeczywistego i pełnego dostępu do świadczeń przewidzianych w aktach prawnych dotyczących wsparcia rodziny, pomocy społecznej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
– Obecne regulacje w zakresie wsparcia rodziny, pomocy społecznej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego, dostępnych dla dzieci cudzoziemskich, nie uwzględniają małoletnich, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych. W konsekwencji prowadzi to do nierównego traktowania dzieci w zależności od posiadanego przez nie tytułu pobytowego, ograniczając ich dostęp do istotnych instrumentów wsparcia przewidzianego w niniejszych ustawach – wskazała Rzeczniczka.
Potrzeba nowelizacji przepisów
Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła uwagę na potrzebę nowelizacji wybranych przepisów z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Obowiązujące w obecnym brzmieniu regulacje tworzą nierówną sytuację prawną dzieci przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w oparciu o różne tytuły pobytowe.
Wśród katalogu osób uprawnionych brak jest odniesienia do dzieci, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych, choć zarówno osoby korzystające z ochrony międzynarodowej, jak i osoby, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych, znajdują się w porównywalnej sytuacji z punktu widzenia potrzeby zabezpieczenia ich podstawowych praw.
Pobyt ze względów humanitarnych
Jak wskazała RPD, przyznanie zgody na pobyt humanitarny jest potwierdzeniem, że dane dziecko wymaga ochrony ze strony państwa i powinno mieć zapewnione warunki do bezpiecznego wzrastania, edukacji oraz korzystania z pomocy społecznej i opieki instytucjonalnej na równi z innymi dziećmi, które znalazły się w Polsce w sytuacji wymagającej ochrony.
Brak uwzględnienia w regulacjach prawnych osób posiadających tę kategorię zezwolenia na pobyt, a tym samym brak pełnej ochrony prawnej dzieci ze zgodą na pobyt ze względów humanitarnych prowadzi do nierównego traktowania w zależności od rodzaju posiadanego tytułu pobytowego.
Odpowiedź resortu
Resort w piśmie z 29 października 2025 r. wyjaśnił, że regulacje dotyczące zgody na pobyt ze względów humanitarnych zostały ujęte w ustawie z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach stanowiąc element krajowej polityki migracyjnej i procedur powrotowych. Zarówno cudzoziemiec, któremu udzielono zgody na pobyt tolerowany, jak i ten, któremu udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych to osoby, które w dłuższej perspektywie nie powinny przebywać na terytorium państwa polskiego. Zgody te mogą być udzielane cudzoziemcom niespełniającym warunków legalnego pobytu, w tym osobom, które dopuściły się przestępstwa lub nielegalne przebywały na terytorium RP.
Zgoda na pobyt ze względów humanitarnych
Zdaniem MRPiPS zgoda na pobyt ze względów humanitarnych pełni funkcję gwarancyjną, tj. zabezpiecza przed naruszeniem zasady niewydalania do kraju pochodzenia, a więc jej cel nie jest tożsamy z celem statusu uchodźcy. Dlatego też ustawodawca świadomie zróżnicował zakres uprawnień socjalnych przypisanych do poszczególnych kategorii pobytowych.
Status uchodźcy i ochrona uzupełniająca wynikają z prawa międzynarodowego i gwarantują trwałą integrację oraz prawo pobytu, podczas gdy zgoda na pobyt ze względów humanitarnych ma charakter zabezpieczający i służy ochronie przed wykonaniem decyzji o powrocie.
Różnice w statusie
W odniesieniu do cudzoziemców objętych ochroną publicznoprawną, uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej przysługuje w najszerszym zakresie uchodźcom.
Odmiennie sytuacja dotyczy cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany. Ich prawo do świadczeń ogranicza się do schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania, a także świadczenia pieniężnego, w tym zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.
Analogicznie, w odniesieniu do ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, cudzoziemcy, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany, objęci są zakresem regulacji jedynie w ograniczonym stopniu.
W przypadku zaś świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i kwestii nieuwzględnienia dzieci posiadających zgodę na pobyt ze względów humanitarnych – katalog dotyczący cudzoziemców obejmuje tylko te kategorie pobytowe, które zapewniają trwały pobyt na terytorium RP.
Natomiast osoby, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych nie posiadają ugruntowanego związku z polskim porządkiem prawnym ani stabilnej sytuacji pobytowej.
Skarb Państwa i polityka migracyjna
Zdaniem resortu, rozszerzenie dostępu do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci ze zgodą na pobyt ze względów humanitarnych prowadziłoby do przeniesienia na Skarb Państwa dodatkowego ryzyka związanego z brakiem możliwość odzyskania należności od dłużników alimentacyjnych, przebywających poza granicami RP, w państwach o niestabilnej sytuacji politycznej i prawnej. Wprowadzenie pełnej ekwiwalencji praw dla osób posiadających zgodę na pobyt ze względów humanitarnych mogłoby zaburzyć spójność polityki migracyjnej.
Jak podkreśliło MRPiPS, zgoda humanitarna jest procedurą uproszczoną, stanowi pochodną postępowania zobowiązującego do powrotu, a nie złożonej procedury udzielania azylu. Nadanie jej identycznych uprawnień socjalnych jak statusowi uchodźcy prowadziłoby do sytuacji, w której motywacja do ubiegania się o pełną ochronę międzynarodową oraz uczestnictwa w procesie integracyjnym zostałaby osłabiona.