Rzeczniczka Praw Dziecka zgłosiła udział w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym dotyczącym zgodności przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP.
Odmowa przyznania świadczenia
Sprawa dotyczy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej niezawodowej, która sprawowała opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnością. Odmowa ta wynikała z obowiązującego do końca 2023 r. brzmienia przepisów, które ograniczały prawo do świadczenia wyłącznie do osób zobowiązanych alimentacyjnie lub opiekunów faktycznych, którzy wystąpili o przysposobienie dziecka.
W toku postępowania administracyjnego i sądowego organy oraz sądy konsekwentnie odmawiały przyznania świadczenia, wskazując na brak pokrewieństwa oraz brak obowiązku alimentacyjnego po stronie opiekuna. Podkreślano, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie w sytuacjach ściśle określonych w ustawie, a opieka sprawowana przez rodzinę zastępczą niespokrewnioną nie spełniała tych warunków.
Naruszenie konstytucyjnych praw
W piśmie z 31 października 2025 r. Monika Horna-Cieślak wskazała, że takie ograniczenie narusza konstytucyjne prawa do równego traktowania oraz prawa dziecka do opieki i pomocy ze strony państwa (art. 32 i art. 72 Konstytucji). W ocenie Rzeczniczki Praw Dziecka, różnicowanie sytuacji rodzin zastępczych ze względu na pokrewieństwo nie znajduje uzasadnienia w kontekście rzeczywistego wykonywania opieki nad dzieckiem. Co więcej, zmiana przepisów od 1 stycznia 2024 r. rozszerzyła katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obejmując także rodziny zastępcze niezawodowe.
Rzeczniczka Praw Dziecka podniosła, że Trybunał Konstytucyjny powinien rozpoznać sprawę ze względu na konieczność ochrony konstytucyjnych praw i wolności. Wskazała, że brak możliwości uzyskania świadczenia przez osoby faktycznie sprawujące opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnością prowadzi do nieuzasadnionej dyskryminacji i naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej.