W debacie „Dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla dzieci – uchodźców i migrantów” Rzeczniczkę Praw Dziecka reprezentowały Joanna Repeć z Zespołu Prawa Karnego, Paulina Nowosielska – rzeczniczka prasowa oraz Agnieszka Matejczuk z Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych Biura RPD.

Dwudniowa debata, która odbyła się w Warszawie 13 – 14 listopada 2025 r., jest elementem projektu „Realizacja idei wymiaru sprawiedliwości przyjaznego małoletnim oraz wzmocnienie praw osób pokrzywdzonych” Ministerstwa Sprawiedliwości, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra Jana Sehna w Krakowie w partnerstwie z Funduszem Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci (UNICEF).

Podmiot, nie przedmiot praw

Wykład inaugurujący spotkania wygłosiła Renate Winter, międzynarodowa ekspertka ds. sprawiedliwości dla dzieci. Podkreślała, że właściwe zaopiekowanie się dziećmi w drodze stanowi wyzwanie nie tylko dla Europy, ale i całego świata. Naczelną zasadą w myśleniu, jaką wszyscy powinniśmy przyjąć jest to, że dzieci są zawsze podmiotem, a nie przedmiotem praw. I nie jest przejawem szczodrości, że dorośli przyznają dzieciom prawa. Prawa dzieci w drodze są niezbywalne.

Ekspertka podkreśliła, że mówiąc i myśląc o dzieciach w drodze nie możemy postrzegać ich jako jednorodnej grupy. Inaczej może wyglądać sytuacja dzieci – migrantów, szukających azylu, dzieci z mniejszości, uchodźców. Wszystkie one potrzebują pomocy.

Eksperckie grono

Wydarzenie skupiło m.in.: ekspertów z Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, Stowarzyszenia Interwencji Prawnej, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji, Fundacji Polskie Forum Migracyjne, Urzędu do Spraw Cudzoziemców, Biura UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce.

W kolejnych panelach zwracano uwagę na sytuację dzieci pokrzywdzonych przemocą, kwestię opieki zastępczej i prawnej, alternatywy dla detencji dzieci z przyczyn migracyjnych.

W panelu dotyczącym pomocy prawnej przyjaznej dzieciom udział wzięła Agnieszka Matejczuk z Biura RPD.

Wymiar sprawiedliwości tworzą ludzie

Paneliści podkreślali, że dostęp do wymiaru sprawiedliwości jest jednym z podstawnych praw człowieka. Wskazano, że według wytycznych Komitetu Ministrów Rady Europy wymiar sprawiedliwości słucha dzieci, poważnie traktuje ich opinie, jego procedury są zrozumiałe dla młodych osób, nie jest opieszały, tylko odpowiednio sprawny. Co istotne, wymiar sprawiedliwości to nie anonimowy twór. Tworzą go ludzie i ich rola jest kluczowa.

W Polsce jest ok. 350 tys. dzieci z doświadczeniem migracji.  W polskiej pieczy zastępczej przebywa obecnie ok. 1325 dzieci cudzoziemskich (z czego ok. 900 z Ukrainy). W ukraińskiej pieczy zastępczej w Polsce jest natomiast ok. 638 dzieci.