Rzeczniczka Praw Dziecka zasygnalizowała trudności rodziców dzieci z niepełnosprawnościami, związane z ustaleniem terminu wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne, gdy orzeczenie o niepełnosprawności uzyskano w postępowaniu sądowym.
Monika Horna-Cieślak zwróciła się w tej sprawie 15 listopada 2025 r. do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.
Wystąpienie RPD do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy z 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
RPD zwróciła uwagę, że o ile w przypadku wydawania orzeczeń przez zespoły powiatowe czy wojewódzkie treść przepisów nie budzi wątpliwości, to w momencie orzekania w sprawie przez sąd pojawia się trudność z ustaleniem: czy chodzi o datę prawomocności wyroku, datę stwierdzenia prawomocności wyroku, czy też o datę doręczenia rodzicowi wyroku. Niezachowanie terminu rodzi zaś poważne, negatywne konsekwencje po stronie rodziców.
Skutki przekroczenia terminu
Charakter 3-miesięcznego terminu powoduje, że w sytuacji jego przekroczenia wnioskodawca nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na niemożliwość złożenia wniosku czy też z uwagi na brak oczekiwanego pouczenia.
Z informacji udzielonych Rzeczniczce Praw Dziecka przez Departament Polityki Rodzinnej MRPiPS wynika, iż w przypadku, gdy sprawa doszła do etapu sądowego, to wyrok sądu finalnie jest orzeczeniem o niepełnosprawności, a datą wydania orzeczenia jest ta, w której wyrok stanie się prawomocny i od niej należy liczyć 3-miesięczny termin.
Nie rozwiązuje to jednak problemu. Według innego stanowiska termin ten należy liczyć od dnia wydania przez właściwy organ lub sąd orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności. Z kolei według kolejnego – od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu w przedmiocie niepełnosprawności.
Niespójne orzecznictwo
Rzeczniczka podkreśliła, że problem właściwego rozumienia terminu wielokrotnie stanowił też przedmiot rozważań sądów i nie jest przypadkiem odosobnionym. Nie jest też rozstrzygany jednolicie.
Rozwiać wątpliwości
Zdaniem Rzeczniczki Praw Dziecka, z uwagi na konieczność wsparcia rodziców dzieci z niepełnosprawnościami zasadnym będzie podjęcie działań mających na celu rozwiązanie niejasnej sytuacji poprzez określenie terminu niebudzącego wątpliwości. Należy przy tym uwzględnić, że adresatem przepisów są osoby sprawujące niekiedy całodobową opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Czynności proceduralne powinny być jasne i nie budzące zastrzeżeń.