Komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) poświęcone było posiedzenie Parlamentarnego Zespołu do spraw Neuroróżnorodności. Rzeczniczkę Praw Dziecka reprezentowała Weronika Snoch z Zespołu Zdrowia Biura RPD.
3 grudnia 2025 r. w Międzynarodowy Dzień Osób z Niepełnosprawnościami w posiedzeniu uczestniczyli posłowie i posłanki, przedstawicielka Zespołu do spraw Równego Traktowania z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, Beata Stanibuła z Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Dagmara Korbasińska-Chwedczuk z Ministerstwa Zdrowia, Izabela Ziętka – podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej oraz przedstawiciele i przyjaciele fundacji.
Czym jest komunikacja wspomagająca i alternatywna
Komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC) to metody, systemy, strategie, narzędzia i urządzenia, które wspierają lub zastępują mowę. Obejmuje ona m.in. gesty, obrazki i symbole (takie jak PCS czy PIC) oraz rozwiązania wysokiej technologii, w szczególności tablety z oprogramowaniem umożliwiającym komunikację, np. MÓWik czy TIM. AAC jest przeznaczona dla osób, które nie mogą skutecznie komunikować się mową – m.in. z powodu neuroatypowości, opóźnień rozwojowych, niepełnosprawności intelektualnej, chorób neurologicznych lub utraty mowy.
Z narzędzi AAC korzystają m.in. osoby w spektrum autyzmu, z ADHD, mutyzmem selektywnym, mózgowym porażeniem dziecięcym, zespołem Downa, afazją, a także osoby po udarze, z chorobą Parkinsona czy stwardnieniem rozsianym.
Według szacunków epidemiologicznych różne formy AAC mogą być potrzebne od ok. 190 tys. do nawet 1,2–1,5 mln osób w Polsce.
Głos RPD
Przedstawicielka Biura Rzeczniczki Praw Dziecka podkreśliła, że dzieci komunikujące się za pomocą AAC są szczególnie narażone na przemoc i dyskryminację, dlatego Rzeczniczka nieustannie podejmuje działania zmierzające do ich ochrony. Zaznaczyła, że postulaty zaprezentowane przez Fundację JiM i Fundację GenerAACja są zbieżne z postulatami opracowanymi przez Jana Gawrońskiego, eksperta – społecznego zastępcę RPD.
Dodała, że w zgłoszeniach kierowanych do Biura RPD problem braku dostępności AAC najczęściej ujawnia się w obszarze edukacji. To pokazuje, jak niezbędne dla zapewnienia pełnej ochrony jest organizowanie szkoleń dla nauczycieli i kadry pedagogicznej.
Weronika Snoch poinformowała również, że w Biurze RPD został powołany Zespół do spraw Ochrony Dzieci z Niepełnosprawnościami przed Przemocą, który w swojej pracy zajmuje się zagadnieniami m. in. związanymi z barierami komunikacyjnymi oraz potrzebą wzmacniania dostępu do AAC.
Obowiązujące rozwiązania prawne
Izabela Ziętka z MEN przedstawiła obowiązujące rozwiązania prawne umożliwiające stosowanie metod komunikacji alternatywnej na różnych etapach edukacji. Przedstawiła zakres zadań dyrektorów placówek oświatowych, zasady realizacji wczesnego wspomagania rozwoju oraz zajęć rewalidacyjnych, a także proces opracowywania indywidualnych programów edukacyjno-terapeutycznych.
Omówiła również projekty realizowane przez MEN w obszarze edukacji włączającej, w tym narzędzia diagnostyczne dostępne na platformie wsparcie.gov.pl uruchomionej 6 października 2025 r. Zaznaczyła, że narzędzia te są bezpłatne i umożliwiają precyzyjną ocenę funkcjonowania dzieci i młodzieży oraz planowanie działań wspierających.
Posiedzenie zakończyło się potwierdzeniem potrzeby dalszych działań legislacyjnych i organizacyjnych zmierzających do zwiększenia dostępności komunikacji wspomagającej i alternatywnej oraz zapewnienia osobom jej potrzebującym równych szans w edukacji i życiu społecznym.