Podczas seminarium online z cyklu CASE Studies – Seminaria z badań społecznych i polityk publicznych Rzeczniczkę Praw Dziecka reprezentował Damian Strzelecki z Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci Biura RPD.
Tematyka seminarium
Wydarzenie 14 stycznia 2026 r. dotyczyło funkcjonowania dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym oraz związanych z tym wyzwań. Punktem wyjścia stały się wyniki międzynarodowego projektu współfinansowanego ze środków programu Erasmus+. W badaniu uczestniczyły dzieci i młodzież w trzech grupach wiekowych (12-14, 15-17 oraz 18-19 lat). Spotkanie koncentrowało się na identyfikacji ryzyka obecnego w cyberprzestrzeni, kompetencjach cyfrowych młodych ludzi oraz roli dorosłych w budowaniu skutecznych systemów wsparcia.
Podkreślono, że internet jest dla dzieci i młodzieży przede wszystkim przestrzenią rozrywki, budowania relacji, rozwijania zainteresowań oraz edukacji. Jednocześnie młodzi ludzie wskazują na istotne zagrożenia, jak dezinformacja, fake newsy, treści generowane przez AI (w tym deepfake), naruszenia prywatności danych oraz szkodliwe treści.
Wyniki badań
Zdaniem uczestników badań zagrożenia cyfrowe mają największy wpływ na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Wyniki projektu pokazują wyraźne różnice międzypokoleniowe w postrzeganiu ryzyka: zagrożenia uznawane przez dorosłych za bardzo poważne są często oceniane przez dzieci jako mniej niebezpieczne.
Większość młodych osób deklaruje, że samodzielnie weryfikuje informacje, jednak rzadko zwraca się o pomoc do dorosłych. Dzieci częściej reagują na własną rękę. Ignorują treści, korygują nieprawdziwe informacje lub zgłaszają je za pomocą narzędzi oferowanych przez platformy internetowe.
Perspektywa dorosłych
W trakcie seminarium omówiono również perspektywę dorosłych. Rodzice często nie czują się kompetentni, by wspierać dzieci w zakresie bezpieczeństwa i kompetencji cyfrowych, a ich świadomość zagrożeń jest ograniczona. Jednocześnie wykazują niewielką gotowość do uczestnictwa w szkoleniach czy spotkaniach edukacyjnych.
Z kolei nauczyciele zwracali uwagę na brak czasu na podnoszenie kompetencji cyfrowych, niedostateczną wiedzę w obszarze krytycznego myślenia i dezinformacji oraz normalizację krzywdzącego języka i hejtu, który przenosi się z przestrzeni online do środowiska szkolnego.
Fakt czy fikcja?
Istotnym elementem seminarium była prezentacja podręcznika „Fakt czy Fikcja”, który oferuje bezpłatne, praktyczne narzędzie wsparcia dla nauczycieli i edukatorów. Publikacja zawiera scenariusze warsztatów i ćwiczenia rozwijające krytyczne myślenie, odporność cyfrową, rozumienie wartości demokratycznych, praw człowieka oraz odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym.
Patronat nad seminarium objęli: CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych oraz Instytut Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego.