Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło Rzeczniczce Praw Dziecka informacje na temat praktyki wyznaczania reprezentantów małoletnich pokrzywdzonych w postępowaniu karnym, w szczególności na etapie postępowania przygotowawczego.
– Kwestie terminowego i efektywnego wyznaczania reprezentantów były już uprzednio i nadal będą przedmiotem szkoleń organizowanych przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury. Taki temat został również zaproponowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości na kolejny okres kształcenia – napisał w piśmie z 20 stycznia 2026 r. resort sprawiedliwości.
Odpowiedź MS na wystąpienie generalne ws. reprezentanta małoletniego
Zbyt późne wyznaczanie
W sprawie problemów ze zbyt późnym wyznaczaniem reprezentantów dzieci w postępowaniu karnym Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości 30 grudnia 2025 r.
– Dla dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, którego żadne z rodziców nie może go reprezentować, sąd opiekuńczy ustanawia reprezentanta dziecka. Reprezentant taki działa w imieniu małoletniego pokrzywdzonego i jest uprawniony do podejmowania wszelkich czynności procesowych, które służą ochronie jego praw – podkreśliła Monika Horna-Cieślak.
Wyznaczenie reprezentanta małoletniego
Przepis, zgodnie z którym sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia zaistnienia okoliczności występuje do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wyznaczenie reprezentanta dziecka miał zapewnić przede wszystkim skuteczniejszą ochronę interesów dziecka w toku całego postępowania karnego. Celem ustawodawcy było zagwarantowanie, by w sytuacjach, w których rodzice nie mogą reprezentować dziecka z uwagi na zachodzący konflikt interesów, możliwe było szybkie wyznaczenie reprezentanta.
Wyznaczanie „post factum”
– W praktyce jednak często zdarza się, że prokuratorzy podejmują decyzję o skierowaniu wniosku do sądu o wyznaczenie reprezentanta dla małoletniego dopiero w końcowej fazie postępowania przygotowawczego, nawet bezpośrednio przed lub równolegle z wydaniem postanowienia o jego umorzeniu – wskazała Rzeczniczka Praw Dziecka.
W takich przypadkach reprezentant małoletniego zostaje niejako „post factum” wprowadzony do sprawy, nie mając ani realnej możliwości działania na etapie dowodowym, ani czasu na rzetelne zapoznanie się z aktami, ocenę zasadności decyzji procesowych, czy sformułowanie ewentualnych zarzutów lub wniosków dowodowych.
Monika Horna-Cieślak zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o podjęcie wszelkich działań w zakresie terminowego i efektywnego wyznaczania reprezentantów dla małoletnich pokrzywdzonych. Zaapelowała, by wyznaczenie reprezentanta następowało niezwłocznie po ustaleniu, że małoletni może być pokrzywdzonym, a nie dopiero w momencie kończenia postępowania.
Zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju. RPD pyta ponownie MEN
Odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości
W odpowiedzi na wystąpienie RPD resort wyjaśnił, że w 2025 r. zostało przeprowadzonych przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury ok. 7 szkoleń (każde po kilka edycji) dla sędziów i prokuratorów obejmujących tematykę przemocy domowej, w ramach których dodatkowo poruszana była tematyka dotycząca reprezentanta małoletnich.
W harmonogramie działalności Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury na rok 2026 przewidziano m.in. szkolenie pt. „Czynności z udziałem osoby poniżej 18. roku życia – rozpoznawanie syndromów krzywdzenia dziecka” w formule stacjonarnego seminarium. Szkolenie ma na celu uzupełnienie specjalistycznej wiedzy i umiejętności zawodowych z zakresu prowadzenia czynności z osobami, które nie ukończyły 18 lat, rozpoznawania symptomów krzywdzenia dziecka i zabezpieczenia interesu dziecka w sytuacji sporu między rodzicami albo opiekunami.
MS dodało, że wystąpienie generalne Rzeczniczki Praw Dziecka z 30 grudnia 2025 r. zostało przesłane do Prokuratury Krajowej oraz sądów powszechnych celem uwzględnienia zawartych w postulatów w praktyce działania prokuratorów.