Rzeczniczka Praw Dziecka przekazała uwagi do projektu rozporządzenia Ministra Edukacji, zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy uczniom niepełnosprawnym w formie dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych w latach 2026–2028.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 29 stycznia 2026 r. wskazała, że projekt przewiduje pomoc jedynie uczniom z niepełnosprawnością wzrokową, słuchową, ruchową (w tym z afazją), niepełnosprawnością intelektualną oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi.
Osoby poza systemem wsparcia
RPD zaproponowała objęcie programem również uczniów z zaburzeniami neurorozwojowymi, jak ADHD, ADD, płodowy zespół alkoholowy oraz Zespół Tourette’a. W praktyce szkolnej grupa ta doświadcza istotnych barier edukacyjnych, często nieposiadając orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, a tym samym wykluczając ich z programu oraz w konsekwencji pozostawiając poza systemem wsparcia.
Rzeczniczka Praw Dziecka zarekomendowała też rozszerzenie katalogu uczniów uprawnionych o dzieci ze zdiagnozowanymi zaburzeniami neurorozwojowymi, potwierdzonymi opinią poradni psychologiczno-pedagogicznej lub dokumentacją medyczną.
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
RPD zwróciła uwagę, że obowiązujący wymóg posiadania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego w istotny sposób ogranicza dostęp do pomocy i tym samym powoduje wykluczenie licznej grup uczniów. Uczniowie posiadający opinie poradni psychologiczno-pedagogicznej, a także uczniowie funkcjonujący w szkołach i placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, nie są objęci programem mimo realnych własnych potrzeb edukacyjnych. W konsekwencji ponoszą koszty zakupu materiałów oraz wymagają stosowania dostosowanych metod nauczania.
Niewystarczające kwoty
Również przewidziane kwoty dofinansowania pozostają na poziomie poprzednich edycji programu, co wobec obserwowanego wzrostu cen podręczników szkolnych oraz materiałów edukacyjnych może okazać się niewystarczające. W ocenie Rzeczniczki Praw Dziecka zasadne byłoby podniesienie kwot do poziomu odpowiadającego realnym wydatkom rodzin.
W programie nie uwzględniono też potrzeb uczniów ze specjalnymi potrzebami. Chodzi o uczniów z zaburzeniami motoryki małej, w tym dzieci i młodzieży mających trudności z chwytem precyzyjnym oraz uczniów z własnymi potrzebami edukacyjnymi korzystających z nowych technologii wspierających czytanie, syntezatory mowy, platformy edukacyjnych i płatnych e-materiałów oraz narzędzi ułatwiających pisanie oraz organizację treści
Wyłączenie szkół
RPD zwróciła też uwagę na wyłączenie szkół policealnych oraz szkół prowadzonych przez Ministra Obrony Narodowej oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, bez możliwości indywidualnej oceny sytuacji ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (OKS).
Monika Horna-Cieślak zarekomendowała ponowne przeanalizowanie i rewizję zasadności wyłączeń oraz ewentualne dopuszczenie wyjątków.
Obciążenia administracyjne
RPD zwróciła też uwagę, iż proponowane w projekcie rozporządzenia wymagania dotyczące udzielania pomocy nakładają na rodziców i szkoły znaczne obciążenia administracyjne.
Procedura zwrotu kosztów zakupu podręczników oraz materiałów edukacyjnych wymaga przedkładania faktur VAT, wystawionych imiennie, paragonów lub rachunków, szczegółowych oświadczeń o zakupie, zawierających dodatkowo informacje o sposobie rozliczenia wydatków. W praktyce to prowadzi do sytuacji, w której rodzice – zwłaszcza ci znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, samotnie wychowujący dzieci lub będący opiekunami faktycznymi -muszą prefinansować zakup materiałów edukacyjnych.
Dotyczy to w szczególności placówek opiekuńczo-wychowawczych (POW), regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych (RPOT) oraz rodzinnej pieczy zastępczej – a więc rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka i opiekunów faktycznych które zgodnie z projektem są uprawnione do wnioskowania o pomoc. Jednakże status finansowy tych środowisk często nie pozwala na sprawne prefinansowanie zakupu materiałów edukacyjnych dla jednego lub kilku wychowanków, zwłaszcza że koszty dotyczące podręczników oraz materiałów ćwiczeniowych kumulują się w krótkim okresie (czerwiec–lipiec), a zwrot środków następuje dopiero po kilku miesiącach.