Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się z apelem o wzmocnienie ochrony praw małoletnich osób rodzących się ze zróżnicowanymi cechami płciowymi.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 4 lutego 2026 r. do Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Pacjenta i Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej podkreśliła, że sprawa była już przedmiotem wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich do resortu zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Rzecznika Praw Pacjenta.
– Jako Rzeczniczka Praw Dziecka (…) koncentruję się na sytuacji grupy szczególnie wrażliwej, jaką stanowią dzieci rodzące się ze zróżnicowanymi cechami płciowymi wymagające wzmożonej ochrony przed dyskryminacją, wykluczeniem społecznym, a także przed przemocą przybierającą niekiedy postać nie liczenia się z ich zdaniem – napisała Monika Horna-Cieślak.
Wystąpienie generalne ws małoletnich osób rodzących się ze zróżnicowanymi cechami płciowymi
Zróżnicowane cechy płciowe
Dzieci te rodzą się ze zróżnicowanymi cechami płciowymi nie wpisującymi się w definicje typowych ciał męskich lub żeńskich. Typy zróżnicowania cech płciowych są bardzo różnorodne i nie mieszczą się w jednym schemacie diagnostyczno-terapeutycznym. Konsekwencją posiadania tych wrodzonych cech przez dziecko jest narażenie na różne formy nadużyć.
Świadoma decyzja
Jedną z form naruszeń jest m.in. pozbawienie dziecka możliwości podjęcia świadomej decyzji dotyczącej proponowanej procedury medycznej w sytuacji, gdy ta nie jest niezbędna dla ratowania życia lub zdrowia.
Zdarzają się przypadki, gdy środowisko medyczne wywiera wpływ na dziecko lub jego przedstawicieli ustawowych poprzez udzielenie ograniczonej lub celowanej informacji, co w konsekwencji prowadzi do podjęcia przez małoletniego pacjenta lub jego opiekunów decyzji o wyrażeniu zgody na nieodwracalną i mającą długofalowe, często niekorzystne skutki, interwencję medyczną. Interwencja ta nie jest niezbędna dla ratowania życia lub zdrowia.
Niepełne informacje
Biuro RPD jest zawiadamianie o niedostatecznych informacjach udzielanych przez lekarzy co do negatywnych, długofalowych ubocznych konsekwencji proponowanych procedur medycznych. Tymczasem ustalenie właściwego dla danego przypadku programu działania w zakresie ewentualnego wdrożenia terapii medycznej lub psychologicznej, wymaga obszernej analizy oraz świadomego współdziałania w procesie podejmowania decyzji przez uprawnioną osobę.
Rzeczniczka Praw Dziecka na potwierdzenie powyższego powołała się na stanowisko Krajowego Konsultanta w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży, które uwypukla wagę podmiotowego traktowania osoby małoletniej w procesie podejmowania decyzji, które jej dotyczą.
Rekomendacje Europejskie
Rzeczniczka wskazała też, że 7 października 2025 r. Komitet Ministrów Rady Europy przyjął rekomendacje dotyczące równych praw osób interpłciowych. Dokument CM/Rec(2025)7 podkreśla konieczność usunięcia luk prawnych, które wciąż umożliwiają wykonywanie tzw. operacji normalizujących – zabiegów mających na celu zmianę cech płciowych w sytuacjach innych niż zagrożenie życia lub zdrowia. Rekomendacje jednoznacznie wskazują, że wszelkie interwencje medyczne tego typu powinny być przeprowadzane wyłącznie za pełną, świadomą i dobrowolną zgodą osoby, której dotyczą.
Komitet wzywa również państwa członkowskie do stworzenia skutecznych mechanizmów monitorowania, które pozwolą ocenić wdrażanie zaleceń oraz reagować na naruszenia praw osób ze zróżnicowanymi cechami płciowymi.
Podobne stanowisko zajęła Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI), która sugeruje władzom podjęcie działań w celu zapobiegania nietolerancji i dyskryminacji osób ze zróżnicowanymi cechami płciowymi, w szczególności dzieci.
Apel RPD
Rzeczniczka wyraziła przekonanie, że wspólne pochylenie się nad problematyką umożliwi pełniejszą ochronę praw dzieci urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi. Zwróciła się też o rozważenie podjęcia właściwych działań nakierowanych na uwzględnienie zaprezentowanych postulatów.
Stanowisko RPD zostało przesłane również do wiadomości Rzecznika Praw Obywatelskich.