W sprawie konieczność wprowadzenia możliwości realizacji środka leczniczego dla nieletnich w warunkach ambulatoryjnych w kontekście przedłużające się hospitalizacje pacjentów nieletnich w oddziałach ogólnopsychiatrycznych dla dzieci i młodzieży i ograniczenia dostępności w zakresie hospitalizacji dla pacjentów skierowanych do oddziałów stacjonarnych zwróciła się Rzeczniczka Praw Dziecka do Ministra Sprawiedliwości.
Orzekanie środków leczniczych
– Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich stworzyła nowe ramy dla orzekania środków leczniczych oraz środków tymczasowych realizowanych w zakładach leczniczych, w których są udzielane świadczenia zdrowotne z zakresu opieki psychiatrycznej lub leczenia uzależnień w warunkach stacjonarnych – wskazała Monika Horna-Cieślak w piśmie z 27 lutego 2026 r.
Wystąpienie Rzeczniczki Praw Dziecka do Ministerstwa Sprawiedliwości
Ustawa umożliwia m.in. umieszczanie nieletnich w podmiotach o podstawowym stopniu zabezpieczenia (zgodnie z postanowieniem sądu), tj. w oddziałach psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży (ogólnych) oraz w stacjonarnych zakładach udzielających świadczeń z zakresu leczenia uzależnień na rzecz osób małoletnich.
Stanowisko Konsultant Krajowej w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży
Powyższe zagadnienia były przedmiotem stanowisk Konsultant Krajowej w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży, która wielokrotnie sygnalizowała niepokój środowiska psychiatrów dzieci i młodzieży obecną sytuacją w obszarze napływu pacjentów do opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.
Wskazywała, że często dzieci i młodzież wymagający oddziaływań resocjalizacyjnych (MOS, MOW) postanowieniem sądu są kierowani do oddziałów ogólnopsychiatrycznych dla dzieci i młodzieży. Najczęściej są to pacjenci z diagnozą zaburzeń więzi, zachowania, z niedostosowaniem społecznym, z niepełnosprawnością intelektualną, zaburzeń ze spektrum autyzmu. To pacjenci, którzy często są podopiecznymi różnych form pieczy zastępczej lub są skreślani z MOS-u.
Na jednym oddziale ogólnopsychiatrycznym są więc leczeni pacjenci z zaburzeniami lękowymi, schizofrenią, pacjenci w kryzysie psychicznym z nieletnimi zdemoralizowanymi, którzy mogą stanowić zagrożenie dla innych pacjentów. Prowadzi to do sytuacji, w której przedłużające się hospitalizacje pacjentów nieletnich w oddziałach ogólnopsychiatrycznych dla dzieci i młodzieży ograniczają dostępność w zakresie hospitalizacji dla pacjentów skierowanych do oddziałów stacjonarnych w trybie planowym.
Brak miejsc w oddziałach psychiatrycznych
Problem związany z brakiem miejsc dedykowanych nieletnim w oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień ma w ocenie Rzecznika wymiar międzysektorowy i międzyresortowy. Dlatego w czerwcu 2025 r. Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do Ministra Zdrowia o niezwłoczne podjęcie działań w obszarze zasygnalizowanych zagadnień we współpracy z Ministrem Sprawiedliwości. Zaapelowała o wypracowanie rozwiązań odpowiadających trudnej sytuacji braku możliwości szybkiej realizacji postanowień sądu opiekuńczego o umieszczeniu nieletniego w innym oddziale psychiatrycznym, oddziale odwykowym czy leczenia uzależnień z uwagi na braki wolnych miejsc w tych oddziałach.
Minister Zdrowia poinformował, że sytuacja jest mu dobrze znana. Wskazał, że dla wypracowania systemowych rozwiązań oraz trwałej poprawy sytuacji niezbędna jest ścisła współpraca resortu z Ministerstwem Sprawiedliwości.
W toku tej współpracy ustalono, że wśród najpilniejszych zmian jest konieczność wprowadzenia możliwości realizacji środka leczniczego dla nieletnich w warunkach ambulatoryjnych oraz dziennych. Trwają prace nad opracowaniem odpowiednich propozycji legislacyjnych umożliwiających wdrożenie tego rozwiązania. W dalszej kolejności planowane jest przygotowanie kompleksowych propozycji zmian dotyczących zasad orzekania i realizacji środka leczniczego, a także wzmocnienia współpracy pomiędzy podmiotami działającymi w ramach resortu sprawiedliwości a placówkami leczniczymi funkcjonującymi w ramach trójstopniowego modelu referencyjnego opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży.
Apel do Ministerstwa Sprawiedliwości
Ponieważ dalsze procedowanie nowelizacji ustawy z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich pozostaje w zakresie właściwości Ministerstwa Sprawiedliwości, Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się z prośbą o przekazanie informacji o działaniach resortu w tym zakresie.