W odpowiedzi na apel Rzeczniczki Praw Dziecka w sprawie niealimentacji dzieci i ukrywania dochodów Główny Inspektor Pracy zapewnił, iż uczuli okręgowych inspektorów pracy na wymienione kwestie, z jednoczesnym wskazaniem na pełną realizację uprawnień kontrolnych.
W odpowiedzi z 4 marca 2026 r. GIP wyjaśnił, że Państwowa Inspekcja Pracy w zakresie swojej właściwości prowadzi działania mające na celu zapobieganie nieprawidłowościom wskazanych przez Rzeczniczkę Praw Dziecka.
Odpowiedź Głownego Inspektora Pracy na wystąpienie RPD ws. niealimentacji
Apel RPD w sprawie przeciwdziałania zjawisku niealimenatacji
Monika Horna-Cieślak w pismach z 11 lutego 2026 r. zwróciła się do Głównego Inspektora Pracy, prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz szefa Krajowej Administracji Skarbowej w sprawie wypracowania mechanizmów pozwalających na poprawę sytuacji w zakresie alimentacji dzieci. Rzeczniczka Praw Dziecka wskazała, że z takim postulatem zwróciła się do niej Inicjatywa „Nasz Rzecznik”. To koalicja ponad 150 organizacji społecznych oraz kilkuset osób aktywistycznych, które podejmują działania, by prawa wszystkich osób i grup były w Polsce jednakowo respektowane.
Zespół roboczy Inicjatywy „Nasz Rzecznik” ds. alimentacji wskazał, że jednym z problemów w zakresie zjawiska niealimentacji dzieci może być ukrywanie dochodów osób zobowiązanych do ich płacenia. Poprawić ściągalność zasądzonych alimentów mogłyby kontrole podmiotów ukrywających rzeczywiste dochody.
Rzeczniczka Praw Dziecka poparła to rozwiązanie. Zdaniem RPD, eliminacji zjawiska niealimentacji dzieci powinna sprzyjać działalność kontrolnych organów publicznych takich, jak GIP, ZUS i KAS.
Ukrywanie dochodów
Ze zjawiskiem ukrywania dochodów związane są zagadnienia wypłacania wynagrodzeń „pod stołem”, czyli przekazywania części wynagrodzenia poza ewidencją i odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne, podatków, oraz tzw. pracy na czarno.
Choć rzeczywista skala zjawiska jest trudna do oszacowania, takie sytuacje nie mają sporadycznego charakteru. Dlatego RPD z uwagi na kompetencje wskazanych w pismach organów zwróciła się z prośbą o wzmożoną działalność kontrolną względem nieuczciwych podmiotów.
Odpowiedź GIP
Główny Inspektor Pracy w odpowiedzi z 4 marca 2026 r. wyjaśnił, że w 2024 r. inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 20 tys. kontroli. Badali legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich. Kontrole ukierunkowane są na ujawnianie przypadków powierzania pracownikom pracy bez zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej lub bez potwierdzenia warunków umowy o pracę na piśmie w wymaganym terminie, niedopełnienia obowiązku dokonania zgłoszenia osób pracujących do ubezpieczenia społecznego, jak również podjęcia przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym właściwego urzędu pracy.
Kontrole mają na celu również ujawnianie przypadków, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy nie zostają opłacone składki na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczka na podatek dochodowy (tzw. wypłaty pod stołem). Kontrolowana jest także realizacja obowiązków dotyczących opłacania składek na Fundusz Pracy oraz zatrudniania i wypłacania wynagrodzeń pracownikom uchylającym się od wykonania obowiązku alimentacyjnego – czyli dłużnikom alimentacyjnym.
GIP wskazał, że wykrycie nieujawnionych dłużników jest trudne, czasem związane ze swoistą „zmową” stron stosunku pracy. Niemniej, w latach 2023 – 2025 inspektorzy nałożyli na 83 pracodawców kary grzywny w drodze mandatu na kwotę 126, 9 tys. zł, a w 14 przypadkach skierowali do sądu wnioski o ukaranie.
Urząd dodał, że w walce z nielegalnym zatrudnieniem niezbędne jest udostępnienie inspektorom pracy narzędzi, które pozwoliłyby na szybką weryfikację on-line osób świadczących pracę w bazach ZUS i KAS. Tego zagadnienia dotyczy m. in. procedowany w Sejmie projekt nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy powinny zwiększyć skuteczność działań PIP w walce z patologiami na polskim rynku pracy, także w zakresie spraw poruszonych przez Rzeczniczkę Praw Dziecka.
Odpowiedź ZUS
W odpowiedzi na apel Rzeczniczki Praw Dziecka w sprawie niealimentacji dzieci i ukrywania dochodów odpowiedzi udzielił również Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z 5 marca 2026 r.