Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej w sprawie dostępu do adrenaliny w szkołach i przedszkolach.
– Zwracam się z uprzejmą prośbą o podjęcie systemowej analizy zagadnienia ochrony zdrowia małoletnich dzieci cierpiących na choroby alergiczne zagrożone przypadkiem wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych (anafilaksji) w czasie pobytu w placówce przedszkolnej i szkolnej – napisała Monika Horna-Cieślak w pismach z 12 marca 2026 r. do resortów zdrowia oraz edukacji.
Rzeczniczka zwróciła uwagę, iż w 2024 r. we współpracy z Fundacją Allergia oraz przy wsparciu Polskiego Towarzystwa Alergologicznego (PTA) podjęła wielokierunkowe działania na rzecz dzieci z alergią oraz doświadczonych i zagrożonych wstrząsem anafilaktycznym.
Wstrząs anafilaktyczny
Wstrząs anafilaktyczny to ciężka, szybko rozwijająca się reakcja nadwrażliwości na jakiś czynnik (np. pokarm, jad owadów), w której występuje obniżenie ciśnienia tętniczego zagrażające życiu. Leczenie wstrząsu anafilaktycznego to przede wszystkim szybkie podanie adrenaliny. U dzieci najczęstszymi powodami wystąpienia wstrząsu są pokarmy (70 proc.), jady owadów (22 proc.) i leki (7 proc.). Ostatnio podwoiła się częstotliwość występowania alergii pokarmowych u dzieci do 5. roku życia. Zwiększa się też liczby reakcji alergicznych. Alergia pokarmowa we wczesnym dzieciństwie jest uznawana za pierwszy sygnał potencjalnej choroby atopowej w wieku późniejszym.
Zmiana definicji pierwszej pomocy
Monika Horna-Cieślak przypomniała, że w ubiegłych latach jej aktywność na rzecz dzieci z chorobami alergicznymi dotyczyła w szczególności działań na rzecz zmiany definicji pierwszej pomocy. Jest to niezwykle istotne w perspektywie pomocy dziecku we wstrząsie anafilaktycznym oraz dostępu do refundowanej adrenaliny. Obie te kwestie, dzięki działaniom Ministra Zdrowia, zakończyły się pozytywnie.
7 maja 2025 r. Prezydent RP podpisał ustawę z 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz niektórych innych ustaw, która obejmuje m.in. modyfikację definicji pierwszej pomocy. Obecnie każdy świadek zdarzenia może podać lek będący przy poszkodowanym.
Znaczącą zmianą dla osób zagrożonych wstrząsem anafilaktycznym jest również refundacja, od 1 lipca 2025 r., adrenaliny w tzw. EpiPenach.
Adrenalina w palcówkach edukacyjnych
Rzeczniczka podniosła, iż wiele dyskusji toczy się wokół zagadnienia zmiany przepisów prawa w ten sposób, by możliwy był zakup adrenaliny celem włączenia jej w wyposażenie apteczek pierwszej pomocy w szkołach i przedszkolach.
Obecnie adrenalina w autowstrzykiwaczu (EpiPen) jest dostępna wyłącznie na receptę, wydawaną pacjentowi. W efekcie szkoły i przedszkola nie mają prawnej możliwości zakupu i posiadania tego leku na wyposażeniu apteczek szkolnych lub przedszkolnych.
Apel RPD
Monika Horna-Cieślak zauważyła, że dostępność epinefryny w szkołach i przedszkolach to zagadnienie złożone, wymagające wyważenia korzyści i ryzyka. Choć możliwość użycia adrenaliny bez recepty mogłaby poprawić reakcję na nagłe przypadki anafilaksji, wiąże się to też z ryzykiem niewłaściwego stosowania i przechowywania. Zdaniem RPD wprowadzenie dostępności leku wymagałoby jasnych procedur, odpowiedniego przeszkolenia personelu oraz stworzenia ram prawnych określających obowiązki i ochronę odpowiedzialności cywilnej pracowników placówek.
Rzeczniczka Praw Dziecka w apelu 12 marca 2026 r. do obu resortów zwróciła się z prośbą o podjęcie systemowej analizy zagadnienia ochrony zdrowia małoletnich dzieci cierpiących na choroby alergiczne zagrożone przypadkiem wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych (anafilaksji) w czasie pobytu w placówce przedszkolnej i szkolnej.