Rzeczniczka Praw Dziecka poprosiła Ministerstwo Sprawiedliwości o przedstawienie wyników prowadzonych analiz oraz podjętych działań w celu ujednolicenia orzecznictwa w sprawie sytuacji dzieci, które razem ze swoimi małoletnimi matkami przebywały w pieczy zastępczej.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 12 marca 2026 r. nawiązała do odpowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości z 30 kwietnia 2025 r. Wówczas resort poinformował, że zwrócił się do wszystkich prezesów sądów apelacyjnych z prośbą o dokonanie analizy orzecznictwa w podległych sądach rodzinnych w zakresie rozstrzygnięć o sytuacji dziecka w momencie uzyskania przez jego matkę pełnoletności oraz przekazanie RPD informacji o jej wynikach i podjętych działaniach w celu jego ujednolicenia.
Rozbieżności w orzecznictwie
12 kwietnia 2025 r, Monika Horna-Cieślak zwróciła resortowi uwagę na rozbieżności w orzecznictwie sądów. W części przypadków sądy rodzinne uznają, że małoletnia matka, z chwilą osiągnięcia pełnoletności, nabywa pełnię władzy rodzicielskiej. W tym prawo do opieki nad dzieckiem, które dotąd umieszczone było w pieczy zastępczej. W związku z tym jest uprawniona do natychmiastowego odbioru dziecka z pieczy. Postanowienie o umieszczeniu małoletniego w pieczy zastępczej zostało bowiem wydane w postępowaniu toczącym się bez jej udziału (była wówczas również osobą małoletnią), a jako rodzic posiadający pełnię władzy rodzicielskiej może samodzielnie decydować o dziecku.
W innych przypadkach sądy rodzinne uznają, że matka z chwilą osiągnięcia pełnoletności nabywa pełnię władzy rodzicielskiej, ale postanowienie o umieszczeniu jej małoletniego dziecka w pieczy zastępczej pozostaje aktualne, gdyż dotyczy ono małoletniego. Co do matki dziecka (już osoby pełnoletniej), staje się ona uprawniona do złożenia do sądu wniosku o uchylenie postanowienia umieszczającego jej małoletnie dziecko w pieczy zastępczej.
RPD poprosiła o weryfikację linii orzeczniczej sądów opiekuńczych oraz podjęcie przez Ministra Sprawiedliwości odpowiednich działań, których celem byłoby doprowadzenie do jednolitości orzecznictwa sądowego.
Odpowiedź MS
Ministerstwo Sprawiedliwości w odpowiedzi z 30 kwietnia 2025 r. poinformowało, że do kompetencji prezesa sądu należy analiza orzecznictwa w kierowanym sądzie pod względem poziomu jego jednolitości oraz poinformowanie sędziów i asesorów sądowych o wynikach tej analizy. A w razie stwierdzenia istotnych rozbieżności w orzecznictwie – poinformowanie o nich Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.
W związku z powyższym resort zwrócił się do wszystkich prezesów sądów apelacyjnych z prośbą o dokonanie analizy orzecznictwa w sygnalizowanym zakresie w podległych sądach rodzinnych oraz poinformowanie Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich o ich wynikach i podjętych działaniach w celu jego ujednolicenia.
Rzeczniczka pyta o wyniki analizy
Z uwagi na zaplanowane przez resort działania, Monika Horna-Cieślak w piśmie z 12 marca 2026 r. zwróciła się do MS z prośbą o przedstawienie wyników prowadzonych analiz oraz podjętych działaniach.