25 marca 2026 r. odbyła się konferencja „Ku dorosłości. Między resocjalizacją a samodzielnością – kierunki reformy postępowania w sprawach nieletnich” zorganizowana przez Rzeczniczkę Praw Dziecka oraz Helsińską Fundację Praw Człowieka.
Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli placówek resocjalizacyjnych, organizacji działających na rzecz młodzieży, adwokatów specjalizujących się w prawach nieletnich, a także reprezentantów resortów odpowiedzialnych za sprawiedliwość, politykę społeczną i edukację.
Cel konferencji
Celem spotkania była ocena funkcjonowania ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich oraz wskazanie kierunków jej możliwej reformy – zarówno w obszarze postępowań, jak i procesu usamodzielniania młodych osób. Skupiono się na funkcjonowaniu obecnych rozwiązań prawnych oraz na tym, jak powinny one ewoluować, by skuteczniej odpowiadać na potrzeby młodych osób w kryzysie.
Głos Rzeczniczki Praw Dziecka
Jan Gawroński, ekspert – społeczny zastępca Rzeczniczki Praw Dziecka wyraził nadzieję, że wnioski z dyskusji staną się realnym wsparciem w dalszych pracach nad reformą systemu postępowania z nieletnimi. Ekspert podkreślił, że rozmowa o reformie nie może pomijać głosu młodych osób. Podkreślił, że system resocjalizacji wciąż zbyt często traktuje niepełnosprawność czy trudności psychiczne jako problem. Tymczasem powinien wspierać i towarzyszyć, a nie jedynie dyscyplinować.
System wymaga poprawek
Podczas trzech paneli dyskusyjnych omawiano kolejno: rzetelność postępowania w sprawach nieletnich, wykonywanie środków wychowawczych oraz proces usamodzielniania wychowanków placówek resocjalizacyjnych i młodzieży z pieczy zastępczej.
Organizatorzy podkreślali, że ponad trzyletni okres od uchwalenia ustawy to wystarczająco długi czas, by ocenić jej praktyczne działanie. Zwracano uwagę, że część rozwiązań przyniosła oczekiwane rezultaty, jednak inne wymagają korekty – zarówno w zakresie rzetelności postępowań, jak i wykonywania środków wychowawczych. Uczestnicy wskazywali, że praktyka codziennej pracy z nieletnimi ujawnia obszary, w których przepisy nie nadążają za rzeczywistością, a także takie, w których brakuje spójności między założeniami ustawy a jej stosowaniem.
Problemy procesowe
Eksperci zwracali uwagę, że jednym z najpoważniejszych problemów pozostaje brak ustanawiania obrońcy z urzędu na wczesnym etapie sprawy. Podkreślano, że młoda osoba bez wsparcia profesjonalisty nie jest w stanie w pełni zrozumieć języka prawniczego, procedur ani przysługujących jej praw. Brak obrońcy może prowadzić do konieczności ponownego przesłuchania nieletniego, co jest działaniem niepożądanym i obciążającym.
Wskazywano również na potrzebę specjalistycznych szkoleń dla adwokatów, którzy podejmują się obrony nieletnich zarówno w zakresie prawa, jak i komunikacji z młodzieżą. Zwracano uwagę, że wcześniejszy kontakt z obrońcą zwiększa zaufanie i ułatwia współpracę.
W dyskusji pojawił się temat wpisów do rejestru sprawców przestępstw na tle seksualnym. Podkreślano, że obecne przepisy nie przewidują obowiązku rozstrzygania o umieszczeniu nieletniego w rejestrze, co budzi liczne wątpliwości i wymaga zmian legislacyjnych.
Realia resocjalizacji w Polsce
Skupiono się też na realiach resocjalizacji w Polsce. Eksperci podkreślali, że bez stworzenia systemu mierzenia postępów trudno mówić o skuteczności oddziaływań. Brak mierzalnych kryteriów powoduje, że nieletni nierzadko przebywają w placówkach dłużej, niż jest to konieczne.
Zwracano uwagę, że obecne przepisy dopuszczają funkcjonowanie placówek o charakterze penitencjarnym – z kratami, drutem kolczastym i ograniczonym kontaktem ze światem zewnętrznym. Wskazywano, że takie warunki nie sprzyjają ponownemu uspołecznieniu i nie odpowiadają współczesnym standardom pracy z młodzieżą.
Eksperci zajmujący się zdrowiem psychicznym podkreślali, że wiele zapisów ustawy przeniesiono z regulacji dotyczących dorosłych, pomijając specyfikę leczenia dzieci i młodzieży. Wskazywano, że obecny system nie umożliwia skutecznej pracy z rodziną, a przepustki czy kontakt z bliskimi bywają ograniczone.
Przejście do samodzielności
Szczególne zainteresowanie uczestników wzbudziła część poświęcona usamodzielnianiu młodych osób opuszczających placówki. Podkreślano, że obowiązujący model – w zasadzie niezmieniany od lat – nie odpowiada współczesnym wyzwaniom. Głos oddano osobom, które same przeszły proces usamodzielnienia. Wskazywały, że systemowa pomoc jest niewystarczająca, a młodzi dorośli często czują się pozostawieni sami sobie – bez wsparcia, wiedzy i narzędzi potrzebnych do rozpoczęcia samodzielnego życia.
Dialog i działania
Organizatorzy zapowiedzieli kontynuację dialogu i dalsze działania na rzecz modernizacji systemu, który — jak podkreślano — powinien nie tylko reagować na trudne sytuacje, ale przede wszystkim wspierać młode osoby w drodze ku dorosłości i odpowiedzialności.