Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do Ministerstwa Sprawiedliwości z prośbą o zajęcie stanowiska dotyczącego mediacji transgranicznych w sprawach rodzinnych.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 29 marca 2026 r. nawiązała do swojego wystąpienia z 22 listopada 2025 r.
Pismo dotyczące wystąpienia generalnego do Ministra Sprawiedliwości
Rzeczniczka Praw Dziecka zaapelowała wtedy do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie poszukiwania rozwiązań prawnych w celu poprawy sytuacji dzieci w przypadku bezprawnego ich uprowadzenia lub zatrzymania. Przypomniała, że kilkukrotnie zwracała się do MS proponując sposoby na polepszenie położenia, w którym znajdują się dzieci bezprawnie uprowadzone lub zatrzymane przez jedno z rodziców w kontekście transgranicznym. Resort również czynił w tym kierunku starania upowszechniając wiedzę o mediacji, rozbudowując informację dostępną na stronach internetowych oraz zachęcając uczestników postępowań sądowych do korzystania z mediacji. Doceniła to Rzeczniczka Praw Dziecka w piśmie z 22 listopada 2025 r. do MS.
Polubowne rozwiązywanie sporów
RPD zauważyła, że współdziałanie rodziców w sprawach transgranicznych zdarza się rzadko. Stopień skonfliktowania stron oraz ich poczucie braku korzyści płynących z kompromisu powodują, że najczęściej mediacji nie podejmuje się wcale lub okazuje się ona nieskuteczna.
Rzeczniczka podkreśliła dramatyczną sytuację, w której postawione zostaje dziecko i zaapelowała o rozwój kultury polubownego rozwiązywania sporów. Zwróciła się do MS z prośbą o wzmocnienie przygotowania sędziów orzekających, wprowadzenie obowiązku przeprowadzenia sesji informacyjnej dotyczącej możliwości mediacji oraz wykorzystanie mediatorów wyszkolonych do pracy w modelu tzw. komediacji transgranicznych.
Przygotowanie sędziów orzekających
Monika Horna-Cieślak uważa, że wskazane jest dalsze przygotowanie sędziów orzekających. W sprawach, gdzie centralną postacią wymagającą ochrony jest dziecko, potrzebna jest wiedza nie tylko prawnicza, lecz także umiejętność właściwej oceny dowodów z dziedziny psychologii dziecięcej i wyczulenie na kwestie dotyczące dobra dziecka.
Współpraca profesjonalnych podmiotów
Kolejnym aspektem, który należy wziąć pod uwagę jest potencjał tkwiący w możliwym współdziałaniu profesjonalnych uczestników postępowania: sędziów, pełnomocników stron, mediatorów. Współpraca nie pozostaje bez wpływu na ostateczną postawę stron postępowania wobec wyroku lub ugody. Celem profesjonalistów powinno być porozumienie stron dla dobra dziecka – nawet przy rezygnacji z części roszczeń.
Standardy rodzinnych mediacji transgranicznych
Rzeczniczka zwróciła też uwagę na kwestię związaną z wypracowanymi standardami rodzinnych mediacji transgranicznych, dotyczących uprowadzeń rodzicielskich.
Z uwagi na poziom skomplikowania tych spraw wynikający m.in. z przenikania się różnych porządków prawnych i kulturowych, opracowano specjalistyczny model mediacji. Prowadzona jest ona wówczas przez dwóch mediatorów, którzy reprezentują różne porządki prawne. Są to mediatorzy obojga płci, pracujący w językach, którymi posługują się strony. Ponadto, jeden mediator powinien mieć dodatkowo przygotowanie prawnicze, a drugi psychologiczne.
Obowiązkowa sesja informacyjna
Z informacji uzyskiwanych od zagranicznych instytucji płynie wniosek, że wprowadzenie obowiązkowej sesji informacyjnej z udziałem profesjonalnych mediatorów może wpłynąć na zwiększenie liczby ugód przedsądowych, a co za tym – idzie spadek nasilenia konfliktu w tych sprawach.