Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o wydanie przepisów umożliwiających podawanie przez personel placówek instytucjonalnej pieczy zastępczej produktów leczniczych bez przepisu lekarza (OTC) w powszechnych sytuacjach zdrowotnych.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 1 kwietnia 2026 r. zaapelowała o przeprowadzenie konsultacji międzyresortowych z ministrem właściwym do spraw zdrowia.
Wystąpienie do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Personel natrafia na trudności
Na kwestię zapewnienia dzieciom umieszczonym w instytucjonalnej pieczy zastępczej adekwatnej opieki zdrowotnej zwrócił uwagę Rzeczniczki Praw Dziecka dyrektor jednej z placówek opiekuńczo-wychowawczych.
Okazuje się, że ani przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ani rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 22 grudnia 2011 r. w sprawie instytucjonalnej pieczy zastępczej nie odnoszą się do postępowania personelu placówek w sytuacjach zaistnienia stanów zdrowia dziecka wymagających zastosowania produktu leczniczego.
Obowiązek sprawowania opieki zdrowotnej nad dzieckiem jest zadaniem podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Natomiast pozostaje kategoria spraw związanych z powszechnymi i częstymi stanami zdrowia dziecka, wymagającymi zastosowania leku OTC. W sytuacji dziecka pozostającego w rodzinie nie budzą żadnych trudności interpretacyjnych, natomiast mogą stanowić problem w przypadku, gdy pozostaje ono pod opieką instytucjonalną.
Leki OTC
Leki OTC to produkty lecznicze wydawane bez przepisu lekarza, przeznaczone do krótkotrwałego, interwencyjnego leczenia w przypadku powszechnych dolegliwości, jak np. ból, kaszel, przeziębienie, katar, problemy trawienne, reakcje alergiczne. Leki te są dostępne w aptekach, sklepach czy też stacjach benzynowych.
Sytuacja w placówkach
Codzienna praktyka funkcjonowania placówki wymaga reagowania nie tylko na potrzeby wychowawcze i emocjonalne dzieci, lecz także na ich podstawowe potrzeby zdrowotne.
Jak wskazał wspomniany dyrektor placówki, wychowawcy posiadają co prawda zgody opiekunów prawnych na podawanie leków według potrzeby, jednak brak jest jednoznacznych regulacji dotyczących leków podawanych doraźnie – dostępnych bez recepty i niewynikających bezpośrednio ze zlecenia lekarskiego. To powoduje narastającą niepewność oraz obawę przed odpowiedzialnością prawną.
Stan prawny
Przepisy stanowią, że dziecku umieszczonemu w placówce opiekuńczo-wychowawczej albo w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej zapewnia się dostęp do opieki zdrowotnej, czy zaopatrzenie w produkty lecznicze, jednak przepisy nie kształtują kwestii postępowania opiekunów dzieci z placówek instytucjonalnej pieczy bieżącej w kontekście możliwości podjęcia interwencji związanej z powszechnymi stanami zdrowia dziecka, polegającej na podaniu leku z kategorii OTC.
Również zmiana definicji pierwszej pomocy dziecku w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego (zmieniona z inicjatywy Rzeczniczki Praw Dziecka) nie ma istotnego zastosowania dla bieżących, standardowych działań dotyczących powszechnych dolegliwości i problemów zdrowotnych występujących u dzieci.
Konieczna zmiana przepisów
Wobec powyższego Monika Horna-Cieślak w piśmie z 1 kwietnia 2026 r. poprosiła MRPiPS o wydanie przepisów umożliwiających podawanie przez personel placówek stanowiących formy instytucjonalnej pieczy zastępczej, produktów leczniczych bez przepisu lekarza (OTC), w powszechnych sytuacjach zdrowotnych. Zwróciła się też o regulacje dotyczące przeszkolenia pracowników placówek instytucjonalnej pieczy w zakresie udzielania pierwszej pomocy oraz wyposażenia tych placówek w apteczki.