Monika Horna-Cieślak Rzeczniczka Praw Dziecka i Jan Gawroński, ekspert – społeczny zastępca RPD wystąpili do Ministerstwa Edukacji Narodowej z prośbą o informacje dotyczące funkcjonowania młodzieżowych ośrodków socjoterapii w kontekście dzieci i młodzieży rozwijających się w spektrum autyzmu, z ADHD, ADD, z Zespołem Tourette’a oraz FAS.
Autorzy pisma z 28 kwietnia 2026 r. wskazali, że do Biura RPD wpływają sygnały wskazujące na poważne trudności w dostępie do młodzieżowych ośrodków socjoterapii (MOS) odpowiadających potrzebom uczniów neuroróżnorodnych. W jednej ze spraw matka 15-letniej dziewczynki ze spektrum autyzmu poinformowała, że w przypadku uczennic szkół ponadpodstawowych brak jest placówek MOS oferujących zajęcia rewalidacyjne i przygotowanych do pracy z uczniami z ASD. To z kolei uniemożliwia wykonanie zaleceń lekarzy specjalistów, poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz sądu rodzinnego.
– W konsekwencji dzieci i młodzież pozostają w domu bez adekwatnej opieki, a rodzice narażani są na odpowiedzialność z tytułu nierealizowania obowiązku szkolnego określonego w art. 35 Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo Oświatowe, mimo, że jest to wynik luk systemowych, a nie zaniedbań po stronie rodziny – napisali.
Powyższe problemy wpisują się w szerszy kontekst działań podejmowanych na rzecz dzieci neuroatypowych.
Wsparcie dla uczniów z ADHD
Kolejne apele z Biura RPD z 8 sierpnia, 9 października oraz 4 grudnia 2024 r. skierowane do MEN zwracały uwagę na niewystarczające wsparcie dla uczniów z ADHD i narastające zjawisko wykluczenia edukacyjnego.
Podnoszono w nich konieczność umożliwienia dzieciom z ADHD korzystania ze wsparcia nauczyciela współorganizującego kształcenie, zabezpieczenia środków finansowych w kwocie potrzeb oświatowych, wprowadzenia rozwiązań systemowych poprawiających jakość i efektywność szkoleń dla nauczycieli oraz zapewnienia rzeczywistej komunikacji i współpracy pomiędzy szkołą a rodziną ucznia. Do Biura RPD jednak do dziś nie nadeszła odpowiedź.
„Wypychanie uczniów” z systemu oświaty
Inicjatorzy pisma zwracali też uwagę, że w praktyce szkolnej dochodzi do strategii prowadzących do zjawiska „wypychania uczniów” z ADHD z systemu oświaty, a czasem także do zaniechań w realizacji wsparcia. Zjawiska te są formą wykluczenia edukacyjnego, sprzeczną z prawem dziecka do nauki oraz zasadą równego traktowania.
Narażeni na wykluczenie
Trudności te ujawniają się również w przypadku uczniów z ASD (spektrum autyzmu) oraz z innymi stanami neuroatypowości, którzy z uwagi na brak odpowiednich placówek MOS są w szczególny sposób narażeni na wykluczenie.
Naruszenie standardów
Rzeczniczka Praw Dziecka wraz z ekspertem – społecznym zastępcą RPD podkreślili, że obecna sytuacja obejmująca brak placówek MOS zdolnych do pracy z uczniami w spektrum autyzmu, brak możliwości zapewnienia rewalidacji w MOS i MOW, różnice między powiatami w praktykach kierowania nie ze względu na potrzeby ucznia, lecz z powodu braku miejsc oraz brak koordynacji między systemem oświaty a systemem ochrony zdrowia stanowi naruszenie standardów wynikających z postanowień Konwencji o prawach dziecka, Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych oraz przepisów prawa krajowego.
Apel RPD do MEN
Monika Horna-Cieślak i Jan Gawroński w apelu do MEN zwrócili się z prośbą o przedstawienie: informacji dotyczących dostosowania młodzieżowych ośrodków socjoterapii do potrzeb uczniów z ASD, ADHD, ADD, Zespołem Tourette’a i FAS, informacji o możliwości zapewnienia uczniom MOS i MOW zajęć rewalidacyjnych oraz innych form wsparcia specjalistycznego, analizy skali kierowania uczniów neuroatypowych do MOW i MOS oraz informacji o planach utworzenia specjalistycznych placówek dla uczniów w spektrum autyzmu.
Poprosili również o ocenę współpracy między systemem oświaty a system zdrowia w zakresie realizacji zaleceń diagnostycznych, terapeutycznych i edukacyjnych dla uczniów z własnymi potrzebami edukacyjnymi.