Monika Horna-Cieślak Rzeczniczka Praw Dziecka i Jan Gawroński, ekspert – społeczny zastępca RPD wystąpili do Ministerstwa Zdrowia w sprawie dostępności funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w zakresie wsparcia dzieci i młodzieży neuroatypowych, w szczególności w spektrum autyzmu, z ADHD, ADD, z Zespołem Tourette’a oraz FAS.
Autorzy pisma z 28 kwietnia 2026 r. do Ministerstwa Zdrowia wskazali, że do Biura RPD napływają liczne sprawy wskazujące na poważne trudności w dostępie do psychiatrii dziecięcej, terapii środowiskowych oraz kompleksowej pomocy terapeutycznej.
– Rodzice i opiekunowie prawni, zgłaszają, że czas oczekiwania na pierwszą wizytę u psychiatry dziecięcego wynosi wiele miesięcy, a koszty prywatnych konsultacji są poza ich możliwościami. Brak realnej dostępności do leczenia prowadzi do pogłębiania się problemów zdrowotnych dzieci i młodzieży oraz uniemożliwia wykonywanie zaleceń lekarzy specjalistów, co skutkuje również narastającymi trudnościami edukacyjnymi i rodzinnymi – napisali.
Problem systemowej niespójności
W sprawach wpływających do Biura RPD ujawnia się również szerszy problem systemowej niespójności działań między ochroną zdrowia a systemem oświaty i systemem kierowania dzieci do młodzieżowych ośrodków wychowawczych i przyjmowania do młodzieżowych ośrodków socjoterapii. W praktyce brak dostępnych świadczeń specjalistycznych powoduje, że dzieci w spektrum autyzmu i innymi stanami neuroatypowości, które wymagają terapii i wsparcia na miarę ich potrzeb – trafiają do placówek wychowawczych i resocjalizacyjnych, które nie są przygotowane do realizacji ich potrzeb zdrowotnych i nie dysponują personelem o odpowiednich kwalifikacjach. Placówki te nie są ośrodkami leczniczymi, a brak kontynuowania terapii skutkuje dalszą eskalacją ich trudności.
Wsparcie dla uczniów z ADHD
Kolejne apele z Biura RPD z 8 sierpnia, 9 października oraz 4 grudnia 2024 r. skierowane do Ministra Edukacji zwracały uwagę na niewystarczające wsparcie dla uczniów z ADHD i narastające zjawisko wykluczenia edukacyjnego.
Wskazywały również, że brak odpowiedniego wsparcia terapeutycznego i zdrowotnego pogłębia trudności tych uczniów oraz prowadzi do reakcji systemowych nieadekwatnych do ich potrzeb. Problemy te są w pełni aktualne także, wobec dzieci ze spektrum autyzmu.
Apel do MZ
Monika Horna-Cieślak i Jan Gawroński kierując prośbę do Ministerstwa Zdrowia o wsparcie podkreślili, że obecne ograniczenia w dostępności świadczeń zdrowotnych prowadzą do naruszenia najlepszych interesów dziecka oraz do działań systemowych, które nie odpowiadają potrzebom dzieci i młodzieży neuroatypowej.
Zwrócili się z prośbą o przedstawienie m.in.: informacji dotyczących dostępności psychiatrii dziecięcej i młodzieżowej, w szczególności liczby specjalistów i placówek oraz średnich czasów oczekiwania na wizyty, informacji o funkcjonowaniu i dostępności środowiskowych form wsparcia psychiatrycznego i terapeutycznego oraz informacji o działaniach podejmowanych na rzecz skrócenia czasu oczekiwania na wizyty u psychiatry dziecięcego.
Poprosili również o ocenę współpracy systemu ochrony zdrowia z systemem oświaty, w tym zasad przekazywania zaleceń medycznych i ich wdrażania przez szkoły i placówki oświatowe.