Biuro Rzeczniczki Praw Dziecka zorganizowało debatę „Stop detencji – prawo dziecka do wolności”, poświęcona sytuacji małoletnich cudzoziemców przebywających w strzeżonych ośrodkach. Wydarzenie było okazją do podsumowania działań RPD, instytucji i organizacji pozarządowych oraz apelem o pilne zmiany w polskim porządku prawnym.

Uczestnicy wydarzenia

W wydarzeniu zorganizowanym 25 maja 2026 r. przez Biuro Rzeczniczki Praw Dziecka wzięli udział: doradczyni Marszałka Sejmu RP, przedstawiciele Biura RPD, organizacji międzynarodowych, pozarządowych, środowisk prawniczych, psychologów i psychiatrów oraz organizacji pozarządowych zajmujących się ochroną praw człowieka i dzieci.

Tematyka konferencji

Konferencja była odpowiedzią na obowiązujące od stycznia 2026 r. przepisy rozszerzające możliwość umieszczania w detencji migracyjnej dzieci cudzoziemskich bez opieki w wieku od 15 do 18 lat. Podsumowała prawne, społeczne i psychologiczne aspekty tego stanu rzeczy. Omówiono również kwestie ochrony dzieci przed handlem ludźmi, instrumenty prawa krajowego i międzynarodowego, reprezentację dziecka cudzoziemskiego oraz dobre praktyki dotyczące opieki nad małoletnimi cudzoziemcami w pieczy zastępczej.

Głos RPD przeciwko detencji

Dzieci pozostają grupą szczególnie wrażliwą, a sytuacja małoletnich cudzoziemców trafiających do Polski bez opieki wymaga szczególnej troski, ochrony i systemowych rozwiązań zgodnych z prawami dziecka oraz standardami międzynarodowymi. Dlatego uczestnicy wydarzenia zgodnie podkreślali, że dzieci niezależnie od statusu migracyjnego powinny być traktowane przede wszystkim jako osoby wymagające troski, wsparcia.

Monika Horna-Cieślak Rzeczniczka Praw Dziecka podczas wydarzenia zaznaczyła, że każde dziecko ma prawo do bezpiecznego dzieciństwa oraz ochrony także wtedy, gdy przekracza granicę w poszukiwaniu bezpieczeństwa. Podkreśliła, że umieszczanie dzieci bez opieki w strzeżonych ośrodkach prowadzi do ograniczenia ich praw i wolności oraz stoi w sprzeczności z prawami człowieka i zasadą poszanowania godności dziecka. Rzeczniczka podziękowała organizacjom społecznym i instytucjom za wspólne działania na rzecz zmiany prawa i zapewnienia dzieciom bezpieczeństwa.

Detencja nie jest dobra dla najmłodszych

Wiktoria Grelewicz, doradczyni Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego oceniła, że obecne przepisy są szkodliwe dla demokracji i niezgodne z międzynarodowymi standardami ochrony małoletnich. Zapowiedziała działania na rzecz ich zmiany, podkreślając, że Polska wielokrotnie pokazywała już, iż potrafi działać skutecznie i humanitarnie. Jak zaznaczyła – detencja dzieci nie jest ani skuteczna, ani dobra dla najmłodszych.

Aspekty prawne – czy jest alternatywa?

W trakcie pierwszego panelu ekspertki: Karolina Sobocińska – przedstawicielka Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, Joanna Subko – przedstawicielka Biura Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców UNHCR, Julia Głębocka – analityczka ds. Prawnych, Amnesty International oraz Magdalena Czajkowska – dyrektorka Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych Biura RPD – omawiały prawne i systemowe aspekty detencji dzieci cudzoziemskich.

Przedstawicielka Biura Rzeczniczki przypomniała, że od początku roku RPD podejmuje działania mające ograniczyć stosowanie detencji wobec dzieci. Kierowane były wystąpienia do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Sprawiedliwości oraz przewodniczących komisji parlamentarnych. Podkreślano w nich również konieczność reformy systemu pieczy zastępczej, która mogłaby stać się realną alternatywą dla zamkniętych ośrodków.

Karolina Sobocińska mówiła o monitoringu prowadzonym w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców. Wyjaśniała, że problem ma charakter systemowy i wynika przede wszystkim z obowiązujących przepisów. Podkreślała, że dzieci w ogóle nie powinny trafiać do detencji, a dodatkowym problemem pozostaje często niedoskonała ocena wieku, oparta m.in. na badaniach RTG nadgarstka. Ekspertka zwracała uwagę, że ośrodki strzeżone nie powinny przypominać zakładów karnych i nie mogą być miejscami zdominowanymi przez kraty czy izolację. Wskazywała również na konieczność zapewnienia dzieciom kontaktu z rodziną i światem zewnętrznym, dostępu do edukacji, opieki medycznej i psychologicznej oraz prawa do informacji o prowadzonych postępowaniach.

Joanna Subko przypomniała, że zarówno Konwencja o prawach dziecka, jak i europejskie standardy ochrony praw człowieka wskazują, iż detencja nie leży w najlepszym interesie dziecka. Wpływa negatywnie na rozwój psychofizyczny dzieci i jest rozwiązaniem nieefektywnym także z ekonomicznego punktu widzenia.

Julia Głębocka przedstawiła przykłady naruszeń praw dzieci migrantów z różnych części świata wskazując, że problem detencji ma charakter globalny. Mówiła o przepełnionych ośrodkach, wieloletniej izolacji oraz rozdzielaniu rodzin. Jednocześnie podkreślała, że istnieją skuteczne alternatywy dla detencji. Jako przykład wskazała rozwiązania stosowane w Holandii i Szwecji, gdzie dzieci bez opieki trafiają do systemów pieczy zastępczej lub nadzorowanej opieki społecznej, z zapewnieniem edukacji i wsparcia psychologicznego.

Handel ludźmi

W kolejnym panelu eksperci Michał Żłobecki – Child Protection Coordinator z Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji IOM, adw. Maria Poszytek z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz Katarzyna Słubik – ekspertka prawna ze Stowarzyszenia Interwencji Prawnej dużo miejsca poświęcili problemowi handlu ludźmi. Wskazywano, że dzieci cudzoziemskie często nie znają języka, procedur ani osób, które je otaczają, a zamknięty ośrodek nie sprzyja budowaniu poczucia bezpieczeństwa, potrzebnego do ujawnienia doświadczeń przemocy czy wykorzystania. Podkreślano konieczność tworzenia relacji opartych na zaufaniu oraz zapewnienia dzieciom stałego wsparcia jednej dorosłej osoby odpowiedzialnej za ochronę ich praw.

Przypomniano, że Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał już sześć wyroków przeciwko Polsce dotyczących niesłusznego pozbawienia wolności cudzoziemców, w tym rodzin z dziećmi. Wskazywano, że sądy zbyt pochopnie decydują o stosowaniu detencji administracyjnej, nie analizując wystarczająco alternatywnych środków.

Skutki psychologiczne

Dużo emocji wzbudził panel poświęcony skutkom psychologicznym detencji, w którym głos zabrały: Justyna Biernacka – koordynatorka placówki interwencyjnej w Programie SOS Wioski Dziecięce w Biłgoraju, dr n. med. Joanna Grzesiewska – specjalista psychiatrii, dr n. społecznych Teresa Jadczak-Szumiło z Polskiego Instytutu Traumy oraz Jolanta Zmarzlik – ekspertka Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę. Prowadząca dyskusję psycholożka i terapeutka dr Ewa Woydyłło-Osiatyńska podkreślała, że prawo pełni również funkcję kulturotwórczą i społeczną i nie może prowadzić do obniżania standardów moralnych. Jej zdaniem państwo powinno kierować się przede wszystkim etyką i dobrem dziecka.

Uczestniczki mówiły o traumie, z jaką mierzą się dzieci przebywające w detencji. Wskazywały, że izolacja może prowadzić do zaburzeń lękowych, depresji, zespołu stresu pourazowego, zachowań autoagresywnych czy kryzysu suicydalnego. Podkreślano, że mózg dziecka pozostaje w fazie rozwoju, dlatego doświadczenie długotrwałego zagrożenia i braku bezpieczeństwa może mieć trwały wpływ na rozwój emocjonalny i społeczny młodego człowieka.

Końcowe wnioski

Uczestnicy konferencji zgodnie podkreślali, że detencja dzieci nie powinna być standardem polityki migracyjnej. Za konieczne uznano rozwijanie alternatywnych form opieki, reformę pieczy zastępczej oraz budowanie systemu ochrony dzieci cudzoziemskich zgodnego z prawami człowieka i międzynarodowymi standardami. Wnioski z konferencji mają zostać poddane dalszej analizie w Biurze Rzeczniczki Praw Dziecka.