Rzeczniczka Praw Dziecka skierowała do Ministerstwa Sprawiedliwości monit dotyczący mediacji transgranicznych w sprawach rodzinnych.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 6 czerwca 2026 r. zwróciła się ponownie z prośbą o przekazanie stanowiska w sprawie poszukiwania rozwiązań prawnych w celu poprawy sytuacji dzieci w przypadku bezprawnego ich uprowadzenia lub zatrzymania.
Pismo do MS dotyczące wystąpienia generalnego w sprawie mediacji transgranicznych
Polubowne rozwiązywanie sporów
Rzeczniczka Praw Dziecka w listopadzie ubiegłego roku podkreśliła, że współdziałanie rodziców w sprawach transgranicznych zdarza się rzadko. Stopień skonfliktowania stron oraz ich poczucie braku korzyści płynących z kompromisu powodują, że najczęściej mediacji nie podejmuje się wcale lub okazuje się ona nieskuteczna.
RPD wskazała dramatyczną sytuację, w której postawione zostaje dziecko i zaapelowała o rozwój kultury polubownego rozwiązywania sporów. Zwróciła się do MS z prośbą o wzmocnienie przygotowania sędziów orzekających, wprowadzenie obowiązku przeprowadzenia sesji informacyjnej dotyczącej możliwości mediacji oraz wykorzystanie mediatorów wyszkolonych do pracy w modelu tzw. komediacji transgranicznych.
Przygotowanie sędziów orzekających
Monika Horna-Cieślak zauważyła, że wskazane jest dalsze przygotowanie sędziów orzekających. W sprawach, gdzie centralną postacią wymagającą ochrony jest dziecko, potrzebna jest wiedza nie tylko prawnicza, lecz także umiejętność właściwej oceny dowodów z dziedziny psychologii dziecięcej i wyczulenie na kwestie dotyczące dobra dziecka.
Zdaniem RPD postawienie dziecka w centrum postępowania, zwrócenie uwagi na dobro dziecka jako nadrzędne w stosunku do interesów stron może stać się kluczowe w zmianie postaw dorosłych, także w odniesieniu do sposobu szukania przez nich wyjścia z trudnej sytuacji rodzinnej i życiowej.
Współpraca profesjonalnych podmiotów
Kolejnym aspektem, który należy wziąć pod uwagę jest potencjał tkwiący w możliwym współdziałaniu profesjonalnych uczestników postępowania: sędziów, pełnomocników stron, mediatorów. Współpraca nie pozostaje bez wpływu na ostateczną postawę stron postępowania wobec wyroku lub ugody.
Standardy rodzinnych mediacji transgranicznych
Rzeczniczka zwróciła też uwagę na kwestię związaną z wypracowanymi standardami rodzinnych mediacji transgranicznych, dotyczących uprowadzeń rodzicielskich.
Z uwagi na poziom skomplikowania tych spraw wynikający m.in. z przenikania się różnych porządków prawnych i kulturowych, opracowano specjalistyczny model mediacji. Prowadzona jest ona wówczas przez dwóch mediatorów, którzy reprezentują różne porządki prawne. Są to mediatorzy obojga płci, pracujący w językach, którymi posługują się strony. Ponadto, jeden mediator powinien mieć dodatkowo przygotowanie prawnicze, a drugi psychologiczne.
Obowiązkowa sesja informacyjna
Z informacji uzyskiwanych od zagranicznych instytucji płynie wniosek, że wprowadzenie obowiązkowej sesji informacyjnej z udziałem profesjonalnych mediatorów może wpłynąć na zwiększenie liczby ugód przedsądowych, a co za tym idzie spadek nasilenia konfliktu w tych sprawach. Taka sesja mogłaby i powinna spełniać także funkcję edukacyjną uwzględniając szersze informowanie stron o sytuacji dziecka oraz o prawie dziecka do realizacji kontaktu z obojgiem rodziców.