Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych odpowiedział Rzeczniczce Praw Dziecka w sprawie reprezentacji dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej w postępowaniu przed powiatowym zespołem do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności.
Pełnomocnik odnosząc się 9 czerwca 2026 r. do wystąpienia RPD podkreślił, że obowiązujące w Polsce regulacje dotyczące podziału kompetencji między rodziców biologicznych a zastępczych nie zapewniają pełnej ochrony dobra dziecka. Niejednolitość przepisów oraz rozproszenie regulacji w różnych aktach prawnych prowadzą do sytuacji, w której ani rodzice zastępczy, ani instytucje wspierające ich w codziennym sprawowaniu pieczy nie dysponują jasnymi, jednoznacznymi normami. Tym samym konieczne są rozwiązania systemowe, które również rozwiążą problem reprezentacji dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej w postępowaniu przed powiatowym zespołem do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności.
Odpowiedź MRPiPS ws. reprezentacji dziecka umieszczonego w pieczy
Rodzic zastępczy powinien móc reprezentować dziecko
W sprawie reprezentacji dziecka przed zespołami orzeczniczymi i zmiany w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym Monika Horna-Cieślak pisała 27 czerwca 2025 r. zarówno do Ministerstwa Sprawiedliwości, jak i Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych.
– Rodzice zastępczy, sprawujący bieżącą pieczę, których zakres praw i obowiązków wobec dziecka nie uległ w zakresie reprezentacji dziecka rozszerzeniu, albo którzy nie zostali ustanowieni jego opiekunami, nie mają możliwości samodzielnie wnioskować do powiatowych zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności o dokonanie oceny niepełnosprawności u dziecka – wskazywała Monika Horna-Cieślak.
W ocenie Rzeczniczki Praw Dziecka należy zagwarantować rodzicom zastępczym, od razu na poziomie ustawy, możliwość reprezentacji dziecka przed zespołami orzeczniczymi, tak jak ma to miejsce odnośnie do spraw alimentacyjnych lub innych związanych z utrzymaniem dziecka.
Dodatkowo za przyjęciem takiego rozwiązania jest znaczące skrócenie drogi do wydania orzeczenia przez zespół, nie wspominając o odciążeniu sądów od spraw, których przedmiotem jest poszerzenie zakresu reprezentacji dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej.
Pytanie RPD o stan prac
Rzeczniczka po uzyskaniu informacji, że procedowanie ustawy przejął od resortu sprawiedliwości resort rodziny 13 stycznia 2026 r. zwróciła się do MRPiPS z pytaniem o stan prac nad projektem i prośbą o przedstawienie ich harmonogramu.
Odpowiedź MRPiPS
W odpowiedzi Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej wyjaśniło, że projektowane obecnie regulacje opracowano we współpracy z szerokim gronem ekspertów oraz praktyków, w szczególności z podmiotów instytucjonalnej pieczy zastępczej oraz powiatowych centrów pomocy rodzinie. Znalazły się w nim osoby mające bogate doświadczenie w pracy z rodziną, zajmujące się pieczą rodzinną i instytucjonalną, a także adopcjami.
Zmiany w zakresie art. 112[1] kodeksu rodzinnego i opiekuńczego były dokonywane w ramach prac nowelizacyjnych prowadzonych w porozumieniu z Ministerstwem Sprawiedliwości oraz Komisją Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego. Prace nad projektem zakładały przeprowadzenie konsultacji społecznych oraz uzgodnień międzyresortowych.
Reforma pieczy zastępczej. MRPiPS odpowiada Rzeczniczce Praw Dziecka
Wyjaśnienia Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych odpowiadając RPD 9 czerwca 2026 r. na jej apel z ubiegłego roku zwrócił uwagę, że prawo jest jednym z kluczowych elementów codziennego funkcjonowania pieczy zastępczej. To właśnie na jego podstawie rodzice zastępczy podejmują decyzje dotyczące zdrowia, edukacji, terapii czy bezpieczeństwa dziecka. Tymczasem różnorodność rozwiązań prawnych, brak jednoznacznych przepisów i niespójność kompetencyjna między rodzicami biologicznymi a zastępczymi prowadzą do chaosu interpretacyjnego i braku pewności prawa.
W praktyce oznacza to, że rodzice zastępczy oraz współpracujące z nimi instytucje – szkoły, placówki medyczne, organizatorzy pieczy nie mają jasnych odpowiedzi na podstawowe pytania dotyczące zakresu uprawnień reprezentacyjnych rodziców zastępczych. Powoduje to niepotrzebne konflikty, opóźnienia w podejmowaniu decyzji i ryzyko naruszenia dobra dziecka.
Nadmierne ograniczenia
Pełnomocnik podkreślił, że obecny system prawny częściej ogranicza decyzyjność rodziców zastępczych niż biologicznych, mimo że to właśnie działania lub zaniechania rodziców biologicznych doprowadziły do umieszczenia dziecka w pieczy. W tej sytuacji zasadne jest, aby to rodzice zastępczy, działający w ramach nadzoru i po spełnieniu wysokich kryteriów kwalifikacyjnych, mieli możliwość podejmowania decyzji w sposób szybki i adekwatny do potrzeb dziecka.
Pełnomocnik stanął na stanowisku, że problem ma charakter systemowy, a jego rozwiązanie wymaga kompleksowego uregulowania zakresu decyzyjności rodziców zastępczych w jednym, spójnym akcie prawnym. Wprowadzanie zmian wyłącznie do ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych byłoby jedynie kolejnym przykładem fragmentarycznego działania, które nie usuwa źródła problemu.