Rzeczniczka Praw Dziecka przekazała uwagi do projektu rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie kształcenia uczniów z zagranicy.
Monika Horna-Cieślak w piśmie z 24 czerwca 2026 r. wskazała, że projektowane regulacje powinny być oceniane w świetle art. 28 Konwencji o prawach dziecka, które gwarantuje każdemu dziecku prawo do nauki, a także w świetle art. 24 Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami, który gwarantuje osobom z niepełnosprawnościami prawo do edukacji bez dyskryminacji oraz na zasadzie równości z innymi, przy zapewnieniu włączającego systemu kształcenia na wszystkich poziomach.
Zdaniem RPD część proponowanych rozwiązań może w praktyce prowadzić do nadmiernego sformalizowania procedur oraz powstania barier w dostępie do edukacji.
Projektowane regulacje powinny gwarantować rzeczywistą dostępność systemu oświaty, z uwzględnieniem zróżnicowanych potrzeb uczniów, w tym uczniów wymagających dodatkowego wsparcia edukacyjnego, w szczególności uczniów neuroatypowych i uczniów z niepełnosprawnościami oraz z doświadczeniem migracyjnym.
Wymóg znajomości języka polskiego
Projekt przewiduje obowiązek przedłożenia certyfikatu znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1 jako warunku przyjęcia do szkoły policealnej. Jednak zdaniem RPD wprowadzenie jednolitego progu językowego może prowadzić do ograniczenia dostępu do edukacji dla części uczniów przybywających z zagranicy, w szczególności znajdujących się w początkowym etapie adaptacji językowej oraz młodzieży z doświadczeniem migracyjnym lub uchodźczym.
Zasadne jest rozważenie wprowadzenia możliwości przyjęcia ucznia w trybie warunkowym czy też wprowadzenie rozwiązań uwzględniających potrzeby uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.
Sprawdzian predyspozycji językowych
Projekt rozszerza też możliwość przyjmowania uczniów do szkół podstawowych dwujęzycznych na podstawie sprawdzianu predyspozycji językowych. Jednak brak określenia standardów przeprowadzania tego sprawdzianu, w tym jego zakresu oraz zasad oceny, może prowadzić do istotnego zróżnicowania praktyki stosowania przepisów pomiędzy szkołami oraz zwiększenia uznaniowości podejmowanych decyzji.
RPD zarekomendowała określenie minimalnych standardów przeprowadzania sprawdzianu, zapewnienie przejrzystości, wprowadzenia obowiązku dostosowania sprawdzianu do potrzeb uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz uwzględnienie potrzeb uczniów neuroatypowych przy określaniu formy sprawdzianu.
Wymagane dokumenty
Projekt wprowadza też katalog dokumentów potwierdzających wykształcenie uzyskane za granicą. Rozwiązanie to może być trudne do zastosowania w przypadku uczniów nieposiadających pełnej dokumentacji edukacyjnej, w szczególności dzieci i młodzieży przybywających z obszarów objętych konfliktami zbrojnymi lub sytuacjami kryzysowymi.
Zasadne jest rozważenie wprowadzenia elastycznych mechanizmów kwalifikacji ucznia, przewidzenia szczególnych rozwiązań dla uczniów bez dokumentów, zapewnienia sprawnego włączenia ucznia do systemu oświaty.
Ocena skutków
Z oceny skutków regulacji wynika brak wpływu projektowanych rozwiązań na sytuację społeczną oraz wybrane grupy społeczne. W ocenie RPD wskazanie to wymaga uzupełnienia, gdyż projektowane przepisy bezpośrednio oddziałują na sytuację dzieci i młodzieży przybywających z zagranicy, w tym uczniów z własnymi potrzebami edukacyjnymi.