Skip to:

- W 95 przypadkach - na 293 postępowania wyjaśniające, o których Rzecznik Praw Dziecka został poinformowany – rzecznicy dyscyplinarni wnioskowali o wymierzenie nauczycielowi kary nagany z ostrzeżeniem (także wtedy, gdy przewinienie dotyczyło stosowania agresji słownej, naruszania nietykalności cielesnej czy zachowań o charakterze seksualnym) – podkreśla Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak w wystąpieniu generalnym do Minister Edukacji Narodowej Anny Zalewskiej.

- Szczególnie wyrazistym przykładem zastosowania tak łagodnej kary dla nauczyciela, który przez wiele miesięcy dręczył uczennicę SMS-ami o podłożu erotycznym było orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie Lubelskim z 5 marca 2018 r. (mimo że sąd karny 10 stycznia 2018 roku wydał w tej sprawie wyrok, którym warunkowo umarzył postępowanie i wyznaczył okres próby na dwa lata, a także przyznał zadośćuczynienie uczennicy za doznaną krzywdę). Rzecznik Dyscyplinarny przy Wojewodzie Lubelskim wnioskował o karę zwolnienia z pracy, ale nie odwołał się od decyzji Komisji – wskazuje Marek Michalak.

Po upływie roku od przekazania Minister Edukacji Narodowej wystąpienia ws. odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli – Rzecznik Praw Dziecka ponownie dokonał analizy funkcjonowania znowelizowanych w 2016 roku przepisów dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, zawartych w Karcie Nauczyciela. Wyniki tej analizy Rzecznik 29 listopada br. przekazał szefowej resortu edukacji.

- Pomimo podjętych przez Ministra Edukacji Narodowej działań, Rzecznik Praw Dziecka w wielu przypadkach nadal napotyka trudności w realizowaniu przynależnych mu uprawnień – podkreślił Marek Michalak.

Obserwowane przez Rzecznika nieprawidłowości dotyczą:

  • zaniedbywania przez rzeczników dyscyplinarnych obowiązku zawiadamiania Rzecznika Praw Dziecka o wszczęciu postępowania wyjaśniającego wobec nauczyciela obwinionego o czyn naruszający prawa i dobro dziecka, określony w art. 85 ust. 2 KN. Odnotowałem przypadki, gdy Rzecznik Praw Dziecka dowiadywał się o prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym z postanowienia przesłanego przez komisję I instancji o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego lub nawet już z orzeczenia tej komisji;
  • zawiadamiania Rzecznika Praw Dziecka przez niektórych rzeczników dyscyplinarnych o umorzeniu postępowania wyjaśniającego pod koniec terminu określonego w art. 85o ust. 1 ustawy KN lub nawet po upływie tego terminu, co uniemożliwia realizację przysługującego uprawnienia do wniesienia zażalenia na to postanowienie. Zgodnie bowiem z art. 85o ust. 1 KN: postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ, przy którym działa komisja dyscyplinarna pierwszej instancji, wiadomości o popełnieniu czynu uchybiającego godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6, oraz po upływie 3 lat od popełnienia tego czynu.

Przypomnijmy, że w znowelizowanych przepisach, które weszły w życie 31 maja 2016 roku, nadano Rzecznikowi Praw Dziecka następujące uprawnienia:

  1. obowiązek rzecznika dyscyplinarnego zawiadamiania Rzecznika Praw Dziecka o wszczęciu postępowania wyjaśniającego wobec nauczyciela obwinionego o czyn naruszający prawa i dobro dziecka, określony w art. 85 ust. 2 KN;
  2. prawo Rzecznika Praw Dziecka do wniesienia zażalenia na postanowienie rzecznika dyscyplinarnego w przedmiocie umorzenia postępowania wyjaśniającego, wynikające z art. 85 ust. 5 KN;
  3. możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego dotyczącego czynu naruszającego prawa i dobro dziecka do odwoławczej komisji dyscyplinarnej, wynikające z art. 85b ust. 2 KN.

W odpowiedzi Rzecznik został poinformowany, że: do Ministerstwa Edukacji Narodowej docierały już sygnały, w których wskazywane było, iż Rzecznik Praw Dziecka nie zawsze ma możliwość skorzystania z uprawnienia wynikającego z art. 85 ust. 5 ustawy – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2017 r. poz. 1189, z późn. zm.), z uwagi na termin przedawnienia określony w art. 85o ust. 1 tej ustawy. Dlatego też kwestia ta będzie analizowana w trakcie prac nad nowelizacją ustawy – Karta Nauczyciela.

Ponadto zgodnie z przekazaną informacją: przedmiotowe pismo zostanie przesłane do wojewodów, z prośbą o udostępnienie rzecznikom dyscyplinarnym dla nauczycieli oraz przewodniczącym komisji dyscyplinarnych pierwszej instancji, w celu zapoznania się z jego treścią.

Rzecznik opisując dostrzeżone nieprawidłowości udostępnił MEN dane ilustrujące wskazany problem (w okresie od 1 stycznia 2018 r. do dnia przekazania niniejszego wystąpienia), zaznaczając, że niezbędne jest pilne doprecyzowanie uregulowań. - W obecnym stanie prawnym Rzecznik Praw Dziecka nie może w pełni korzystać ze swoich ustawowych uprawnień – podkreślił Marek Michalak i zaznaczył, że analiza funkcjonowania znowelizowanej KN wskazała też na występowanie innych problemów związanych z ochroną praw dziecka w kontekście niewłaściwych zachowań nauczycieli.

W ocenie Rzecznika Praw Dziecka niezbędne jest podjęcie przez resort edukacji działań przypominających rzecznikom dyscyplinarnym i członkom komisji dyscyplinarnych o potrzebie wnikliwego ważenia czynów nauczyciela, w szczególności, gdy dotyczą one stosowania przemocy wobec dzieci i niezapewnienia im bezpieczeństwa.

Częstą – naganną w ocenie Rzecznika Praw Dziecka – praktyką rzeczników dyscyplinarnych jest nieprzesłuchiwanie uczniów z oddziałów, w których uczy obwiniony nauczyciel lub którzy byli jedynymi bezpośrednimi świadkami zdarzenia. W ocenie Rzecznika konieczne jest wysłuchiwanie dzieci w takich sytuacjach (np. poprzez przeprowadzenie anonimowej ankiety w bezpiecznych dla dziecka warunkach lub w trakcie rozmowy z udziałem psychologa).

- Nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych powinien kierować się dobrem dziecka. Dziecko ma prawo nie tylko do ochrony przed wszelkimi formami przemocy fizycznej i psychicznej oraz ochrony przed poniżającym traktowaniem, ale także do realizacji swojego prawa do nauki w warunkach przyjaznych, umożliwiających pełnię harmonijnego rozwoju, dostosowanych do jego potrzeb i możliwości. Gwarantuje mu to Konstytucja RP, Konwencja o prawach dziecka i szeroko pojęte prawo oświatowe – podkreśla RPD.

Wystąpienie generalne Rzecznika Praw Dziecka do Minister Edukacji Narodowej (PDF)